Afty u psa — objawy, przyczyny i co robić przy owrzodzeniach jamy ustnej

Afty u psa to bolesne owrzodzenia i nadżerki błony śluzowej jamy ustnej — zaczerwienione, często otoczone białawym nalotem ranki na dziąsłach, wargach, podniebieniu lub języku, które utrudniają psu jedzenie. Najczęściej towarzyszą im ślinotok, nieświeży oddech, niechęć do twardej karmy i ból przy dotykaniu pyska, czasem pojawia się też domieszka krwi w ślinie. Afty same w sobie są objawem, a nie chorobą — stoją za nimi m.in. zapalenie jamy ustnej, choroba przyzębia, urazy czy choroby ogólnoustrojowe. Poniżej wyjaśniamy, jak rozpoznać afty, jakie są ich przyczyny, co możesz zrobić w domu i kiedy wizyta u weterynarza jest pilna.

Czym są afty u psa

Afty u psa to bolesne ubytki błony śluzowej jamy ustnej — nadżerki (płytkie ubytki nabłonka) i owrzodzenia (głębsze ranki), które najczęściej są skutkiem stanu zapalnego, urazu lub choroby ogólnoustrojowej.

W mowie potocznej „aftą" nazywa się każdą bolesną rankę w pysku psa, choć w medycynie weterynaryjnej mówi się raczej o nadżerkach i owrzodzeniach błony śluzowej. Zmiany te bywają pojedyncze albo rozsiane, mają zaczerwienione brzegi i często żółtawe lub białawe dno. Pojawiają się na dziąsłach, wewnętrznej stronie warg i policzków, na podniebieniu, języku, a w cięższych przypadkach na całej śluzówce. Ponieważ błona śluzowa jamy ustnej jest bogato unerwiona, nawet niewielka afta potrafi być dla psa bardzo bolesna.

Najważniejsze, by pamiętać, że afta to sygnał, a nie diagnoza. Za owrzodzeniami może stać zarówno banalne otarcie, jak i poważniejsza choroba dziąseł u psa, problem stomatologiczny lub choroba narządów wewnętrznych. Dlatego celem nie jest „zaleczenie ranki", lecz znalezienie i usunięcie jej przyczyny.

Objawy aft u psa

Najbardziej charakterystyczne objawy aft to ból w obrębie pyska, ślinotok, niechęć do twardej karmy i nieświeży oddech — często to one zwracają uwagę opiekuna, zanim zobaczy on samą rankę.

Pies z aftami bywa niechętny do jedzenia, zwłaszcza suchej karmy, którą trzeba gryźć; chętniej je miękki pokarm albo całkiem odmawia posiłku. Może mlaskać, połykać z trudem, trzymać głowę dziwnie przechyloną lub reagować bólem, gdy próbujesz unieść mu wargę. Często towarzyszy temu wyraźnie nieprzyjemny zapach z pyska. Poniżej najczęstsze sygnały, na które warto zwrócić uwagę:

• Ślinotok — nadmierne ślinienie, czasem ślina podbarwiona krwią
• Niechęć do jedzenia — szczególnie do twardej karmy, ostrożne gryzienie
• Nieświeży oddech — przykry, czasem gnilny zapach z pyska
• Ból przy dotyku — pies cofa głowę, gdy chcesz obejrzeć pysk
• Drażnienie pyska — pocieranie pyska łapą lub o podłogę, krew w misce z wodą

Nieprzyjemny zapach z pyska bywa pierwszym, co opiekun zauważa — opisaliśmy szerzej, jak higiena wpływa na świeżość oddechu i dlaczego warto walczyć z kamieniem nazębnym u psa, który sprzyja stanom zapalnym śluzówki.

Przyczyny aft i owrzodzeń jamy ustnej

Afty u psa mogą mieć bardzo różne podłoże — od miejscowego stanu zapalnego i urazu, przez choroby przyzębia, po objaw choroby ogólnoustrojowej, np. niewydolności nerek.

Część przyczyn dotyczy wyłącznie jamy ustnej (zapalenie, kamień, uraz), inne są sygnałem, że problem leży głębiej w organizmie. Dlatego owrzodzeń nie wolno lekceważyć, zwłaszcza gdy są rozległe lub nawracają. Poniższa tabela zestawia typowe przyczyny z objawami, które im towarzyszą:

Szczególnej uwagi wymaga ostatni punkt. U psów z zaawansowaną przewlekłą niewydolnością nerek u psa gromadzące się we krwi toksyny mocznicowe mogą prowadzić do owrzodzeń w jamie ustnej. Wówczas afty są tylko wierzchołkiem góry lodowej, a leczyć trzeba chorobę podstawową. To kolejny powód, by każde nietypowe owrzodzenie skonsultować z lekarzem zamiast leczyć je na własną rękę.

Co robić w domu i jak karmić psa z aftami

W domu możesz delikatnie obejrzeć pysk, przejść na miękki pokarm i zadbać o higienę jamy ustnej, ale samej przyczyny aft nie wyleczysz bez weterynarza — domowa opieka ma jedynie ulżyć psu do wizyty.

Zacznij od spokojnych oględzin: przy dobrym świetle delikatnie unieś psu wargę i obejrzyj dziąsła, policzki i podniebienie, pamiętając, by nie sprawiać bólu. Jeśli karma sucha jest dla psa zbyt twarda, zmień ją na czas problemu na pokarm miękki lub namoczony, podawany w temperaturze pokojowej. Unikaj twardych gryzaków, kości i bardzo zimnego lub gorącego jedzenia. Oto bezpieczne kroki, które możesz wykonać w domu:

• Obejrzyj pysk — sprawdź lokalizację, liczbę i wygląd zmian, zrób zdjęcie dla weterynarza
• Podawaj miękki pokarm — namoczona lub mokra karma, mniejsze i częstsze porcje
• Zapewnij dostęp do wody — odwodnienie pogarsza stan i bywa groźne
• Zadbaj o higienę — łagodne czyszczenie zębów preparatami dla psów, bez ludzkich past
• Nie stosuj leków na własną rękę — żadnych ludzkich maści, płukanek ani środków bez zalecenia weterynarza

Kiedy do weterynarza i jak wygląda leczenie

Do weterynarza należy zgłosić się, gdy afty utrzymują się dłużej niż kilka dni, są rozległe, bardzo bolesne lub gdy pies przestaje jeść i pić — leczenie zawsze polega na usunięciu przyczyny, a nie tylko ranki.

Lekarz ogląda jamę ustną, ocenia stan uzębienia i dziąseł, a w razie potrzeby wykonuje badania krwi, by wykluczyć choroby ogólnoustrojowe takie jak schorzenia nerek. W zależności od przyczyny leczenie może obejmować profesjonalne oczyszczenie zębów z kamienia, leczenie choroby przyzębia, usunięcie ciała obcego, terapię stanu zapalnego czy leczenie choroby podstawowej. Dobór konkretnych środków, dawek i metod to wyłącznie decyzja weterynarza — w tym artykule celowo ich nie podajemy.

Pilnej pomocy wymaga sytuacja, gdy pies całkowicie odmawia jedzenia i picia, mocno się ślini z domieszką krwi, jest osowiały, ma gorączkę lub gdy owrzodzenia są rozległe i wyraźnie bolesne. Im szybciej znajdzie się przyczyna, tym mniejsze cierpienie psa i większa szansa, że problem nie wróci. Regularny przegląd pyska i higiena jamy ustnej to najlepsza profilaktyka aft i innych chorób śluzówki.

Najczęstsze pytania

Podsumowanie

Afty u psa to bolesne nadżerki i owrzodzenia błony śluzowej jamy ustnej, które dają o sobie znać ślinotokiem, niechęcią do twardej karmy, nieświeżym oddechem i bólem przy dotykaniu pyska, czasem z domieszką krwi. Najważniejsze, by traktować je jako objaw, a nie samodzielną chorobę — za owrzodzeniami może stać zapalenie jamy ustnej, choroba przyzębia, CUPS, uraz, kontakt z drażniącą substancją lub choroba ogólnoustrojowa, np. niewydolność nerek.

W domu możesz obejrzeć pysk, przejść na miękki pokarm, zapewnić wodę i zadbać o łagodną higienę jamy ustnej, ale samej przyczyny nie wyleczysz bez weterynarza i nie wolno podawać leków na własną rękę. Do lekarza zgłoś się, gdy afty się utrzymują, są rozległe, bardzo bolesne lub gdy pies przestaje jeść i pić. Diagnozę i leczenie zawsze ustala lekarz weterynarii, a regularny przegląd pyska i higiena jamy ustnej pozostają najlepszą profilaktyką.