Rak odbytu u psa — objawy, diagnoza i leczenie nowotworów okolicy odbytu

Rak odbytu u psa to potoczna nazwa złośliwych nowotworów okolicy okołoodbytowej — najczęściej raka gruczołów zatok przyodbytowych (gruczołów apokrynowych) oraz gruczolakoraka gruczołów okołoodbytowych — które objawiają się guzkiem lub zgrubieniem przy odbycie, lizaniem tej okolicy, trudnościami z wypróżnianiem, krwią i tzw. „jeżdżeniem na pupie". Część zmian w tej okolicy jest łagodna (gruczolak gruczołów okołoodbytowych), a część złośliwa, dlatego na podstawie samego wyglądu nie da się ich rozróżnić. Wczesne rozpoznanie ma tu ogromne znaczenie, bo część nowotworów wcześnie daje przerzuty. Poniżej wyjaśniamy objawy, czynniki ryzyka, jak weterynarz stawia rozpoznanie i czym te zmiany różnią się od niegroźnych problemów gruczołów okołoodbytowych. To materiał informacyjny — diagnozę i leczenie zawsze ustala lekarz weterynarii.

Co to jest rak odbytu u psa

„Rak odbytu" u psa to zbiorcze, potoczne określenie nowotworów rozwijających się w okolicy okołoodbytowej i przyodbytowej — dotyczą one przede wszystkim gruczołów otaczających odbyt i mogą być łagodne lub złośliwe.

W tej okolicy występują dwa główne typy zmian gruczołowych. Pierwszy to nowotwory gruczołów okołoodbytowych (perianalnych) — częściej łagodny gruczolak, rzadziej złośliwy gruczolakorak. Drugi to rak gruczołów zatok przyodbytowych, nazywany też rakiem gruczołów apokrynowych worków analnych — zmiana złośliwa, która potrafi wcześnie dawać przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych. Oba typy mogą wyglądać podobnie z zewnątrz, a różni je dopiero badanie komórek i tkanki.

Dla właściciela najważniejszy jest jeden wniosek: każdy nowy guzek, zgrubienie czy obrzęk przy odbycie psa wymaga oceny weterynarza, a nie obserwacji „na czuja". Niektóre z tych nowotworów rozwijają się powoli, inne szybko, a od typu zmiany zależy dalsze postępowanie. Zmiany przy odbycie bywają też mylone z banalnymi kłopotami, jak zatkane gruczoły analne u psa, dlatego rozpoznanie zawsze należy zostawić lekarzowi.

Objawy nowotworu okolicy odbytu u psa

Najczęstsze objawy raka odbytu u psa to wyczuwalny guzek lub zgrubienie przy odbycie, uporczywe lizanie tej okolicy, trudności z wypróżnianiem, krew oraz „jeżdżenie na pupie".

Wiele z tych sygnałów na początku wygląda niewinnie i bywa lekceważonych. Guz może długo pozostawać niezauważony, bo znajduje się w miejscu, w które właściciel rzadko zagląda. Dlatego warto znać pełen obraz objawów, które powinny skłonić do wizyty:

• Guzek, zgrubienie lub obrzęk — wyczuwalny przy odbycie lub w okolicy pod ogonem
• Lizanie i gryzienie okolicy — pies uporczywie wraca do okolicy odbytu i ogona
• Trudności z wypróżnianiem — parcie, wąski lub spłaszczony kał, ból przy oddawaniu stolca
• Krew lub śluz — ślady krwi przy odbycie, na stolcu lub na posłaniu
• „Jeżdżenie na pupie" — pies sunie tyłem po podłodze, jakby chciał ukoić dyskomfort
• Objawy ogólne — wzmożone pragnienie i oddawanie moczu, osłabienie, spadek apetytu lub masy ciała

Wzmożone pragnienie i częstsze oddawanie moczu zasługują na szczególną uwagę — przy raku gruczołów zatok przyodbytowych mogą wynikać z podwyższonego poziomu wapnia we krwi. To dodatkowy powód, by nie odkładać wizyty. Pamiętaj jednak, że te same objawy bywają związane z innymi, niegroźnymi problemami, więc nie służą do samodzielnego stawiania diagnozy, a jedynie jako sygnał, by udać się do weterynarza.

Czynniki ryzyka i znaczenie wczesnej diagnozy

Na ryzyko nowotworów okolicy odbytu wpływa wiek, płeć oraz status hormonalny psa, a wczesne rozpoznanie ma kluczowe znaczenie, bo część tych zmian wcześnie daje przerzuty.

Łagodne gruczolaki gruczołów okołoodbytowych są wrażliwe na hormony płciowe i częściej rozwijają się u starszych, niekastrowanych samców. Z kolei rak gruczołów zatok przyodbytowych występuje u psów obu płci i nie jest tak silnie zależny od hormonów. Poniższa tabela porządkuje najważniejsze różnice między tymi dwiema grupami zmian:

Niezależnie od typu zmiany obowiązuje ta sama zasada: im wcześniej guz zostanie wykryty i oceniony, tym większe pole manewru ma weterynarz. Mała, wcześnie wykryta zmiana daje lepsze rokowanie niż duży, zaawansowany guz z przerzutami. Dlatego u starszych psów warto regularnie przeglądać okolicę pod ogonem i nie bagatelizować pierwszych objawów, takich jak ślady krwi przy odbycie czy uporczywe „jeżdżenie na pupie".

Jak weterynarz stawia rozpoznanie

Rozpoznanie nowotworu okolicy odbytu opiera się na badaniu klinicznym i badaniu per rectum, a potwierdza je pobranie komórek (cytologia) lub tkanki do badania histopatologicznego, często uzupełnione o USG i badania krwi.

Weterynarz zaczyna od obejrzenia i obmacania okolicy odbytu oraz badania per rectum, które pozwala wyczuć guzy niewidoczne z zewnątrz, w tym powiększone węzły chłonne w miednicy. Następnie najczęściej pobiera komórki biopsją cienkoigłową lub wycinek do badania histopatologicznego, bo dopiero ocena pod mikroskopem różnicuje zmianę łagodną od złośliwej. W razie podejrzenia procesu złośliwego lekarz ocenia też, czy nie doszło do rozsiewu. Typowe elementy diagnostyki obejmują:

• Badanie per rectum — ocena guza, jego rozległości i okolicznych węzłów chłonnych
• Cytologia lub histopatologia — pewne rozpoznanie typu zmiany
• USG jamy brzusznej — ocena węzłów chłonnych i narządów pod kątem przerzutów
• Badania krwi — m.in. ocena poziomu wapnia oraz ogólnego stanu zdrowia przed leczeniem

Leczenie ustala lekarz indywidualnie — w zmianach nowotworowych najczęściej rozważa się zabieg chirurgiczny, a w bardziej zaawansowanych przypadkach prowadzenie pacjenta przez weterynarza onkologa. Szczegóły terapii, w tym ewentualne leczenie uzupełniające, zależą od typu guza, jego zaawansowania i ogólnego stanu psa. W tym artykule nie podajemy dawek ani schematów leczenia — to zawsze decyzja zespołu leczącego.

Guz złośliwy a niegroźne problemy okolicy odbytu

Wiele objawów raka odbytu pokrywa się z banalnymi kłopotami gruczołów okołoodbytowych, dlatego objawów nie wolno samodzielnie interpretować — różnicowania dokonuje weterynarz.

Lizanie okolicy odbytu, „jeżdżenie na pupie" czy dyskomfort przy wypróżnianiu najczęściej wynikają z przepełnionych lub zapalonych gruczołów analnych, a nie z nowotworu. Podobne objawy dają też przetoki okołoodbytowe u psa. Problem w tym, że te same sygnały bywają pierwszym śladem zmiany złośliwej, a tego nie da się rozstrzygnąć w domu. Poniższa tabela pokazuje, dlaczego ostateczna ocena należy do lekarza:

Praktyczny wniosek jest jeden: jeśli objawy ze strony okolicy odbytu utrzymują się, nawracają lub towarzyszy im wyczuwalny guzek bądź krew, nie zakładaj, że to „tylko gruczoły". Tę samą czujność warto mieć przy innych zmianach skórnych w okolicy, które bywają mylące — opisaliśmy je m.in. przy raku skóry u psa. Ostatnie słowo zawsze należy do lekarza weterynarii.

Najczęstsze pytania

Podsumowanie

Rak odbytu u psa to potoczna nazwa nowotworów okolicy okołoodbytowej — od łagodnego gruczolaka gruczołów okołoodbytowych po złośliwy gruczolakorak i rak gruczołów zatok przyodbytowych. Najczęstsze objawy to guzek lub zgrubienie przy odbycie, lizanie tej okolicy, trudności z wypróżnianiem, krew oraz „jeżdżenie na pupie", a czasem także wzmożone pragnienie i oddawanie moczu. Ponieważ zmiany łagodne i złośliwe mogą wyglądać podobnie, na podstawie samego wyglądu nie da się ich rozróżnić.

Kluczowe znaczenie ma wczesne rozpoznanie, bo część tych nowotworów wcześnie daje przerzuty. Weterynarz stawia diagnozę na podstawie badania per rectum, cytologii lub histopatologii, a w razie potrzeby USG i badań krwi; leczenie i ewentualną opiekę onkologiczną ustala indywidualnie. Najlepsze, co możesz zrobić jako opiekun, to regularnie przeglądać okolicę pod ogonem starszego psa i przy każdym niepokojącym objawie szybko zgłosić się do lekarza weterynarii — diagnozy i leczenia nigdy nie prowadź samodzielnie.