Zanik siatkówki (PRA) u psa — objawy, rasy, leczenie

Postępujący zanik siatkówki (PRA) u psa to dziedziczna, stopniowa degeneracja fotoreceptorów siatkówki, która prowadzi do całkowitej, lecz niebolesnej ślepoty. Pierwszym objawem jest zwykle kurza ślepota, czyli pogorszenie widzenia o zmroku, lęk w ciemności i wpadanie na przedmioty wieczorem. Choroba dotyka wielu ras i nie ma na nią leczenia, które zatrzymałoby jej przebieg. Psy świetnie adaptują się jednak do utraty wzroku. Poniżej wyjaśniamy objawy, etapy, diagnostykę, możliwości wsparcia oraz profilaktykę poprzez testy genetyczne.

Co to jest PRA — zanik siatkówki u psa

PRA to grupa dziedzicznych chorób, w których fotoreceptory siatkówki stopniowo obumierają, prowadząc do nieodwracalnej ślepoty.

Siatkówka to wyściełająca tylną część oka warstwa komórek światłoczułych. Wyróżniamy w niej pręciki, odpowiadające za widzenie o zmroku, oraz czopki, dzięki którym pies widzi w dzień i rozróżnia barwy. W postępującym zaniku siatkówki (ang. progressive retinal atrophy) komórki te degenerują się — najpierw zwykle pręciki, potem czopki. Dlatego widzenie nocne psuje się jako pierwsze, a dzienne dopiero później. To jeden z poważniejszych problemów zdrowotnych psa dotyczących wzroku, choć — co ważne — całkowicie niebolesny.

PRA nie jest pojedynczą chorobą, lecz zbiorem schorzeń o podobnym przebiegu, wywoływanych przez różne mutacje genetyczne. U części ras choroba ujawnia się już u szczeniąt (postać wczesna), u innych dopiero u psów dorosłych lub starszych (postać późna). Niezależnie od formy, proces postępuje powoli i kończy się utratą wzroku w obu oczach. Mimo to wiele psów funkcjonuje zaskakująco dobrze, bo świat poznają głównie węchem i słuchem.

Objawy i etapy PRA u psa

Pierwszym objawem PRA jest najczęściej kurza ślepota, czyli wyraźnie gorsze widzenie o zmroku i lęk w ciemności.

Objawy narastają stopniowo, dlatego łatwo je przeoczyć — pies długo radzi sobie ze znanym otoczeniem. Niepokój powinno wzbudzić wpadanie na meble wieczorem, niechęć do wychodzenia po zmroku czy ostrożność na schodach w słabym świetle. Poniższa tabela pokazuje, jak choroba postępuje od pierwszych sygnałów do całkowitej ślepoty:

Zmętnienie oka bywa mylone z samodzielną chorobą soczewki, dlatego warto poznać różnice opisane w tekście o zaćmie u psa. Przy PRA zaćma pojawia się jako powikłanie wtórne i nie zatrzyma postępu ślepoty, nawet jeśli zostanie zoperowana.

Rasy predysponowane i dziedziczenie

PRA jest chorobą dziedziczną i dotyczy wielu ras, w których krąży konkretna mutacja genetyczna.

Większość postaci PRA dziedziczy się autosomalnie recesywnie — to znaczy, że pies choruje dopiero wtedy, gdy odziedziczy wadliwy gen od obojga rodziców. Zwierzę z jedną kopią genu jest zdrowym nosicielem, ale może przekazać wadę potomstwu. Dlatego choroba potrafi „przeskakiwać" pokolenia i ujawniać się nieoczekiwanie. Do ras często wymienianych w kontekście PRA należą między innymi:

• Cocker spaniel i pudel — jedne z najczęściej kojarzonych z dziedziczną PRA
• Labrador i golden retriever — popularne rasy z udokumentowanymi mutacjami
• Jamnik i owczarek — różne odmiany z postaciami wczesnymi lub późnymi
• Husky syberyjski — opisana postać sprzężona z płcią i wiele innych ras

Lista jest znacznie dłuższa, bo różne mutacje opisano u kilkudziesięciu ras, a PRA może wystąpić także u mieszańców. Z tego powodu sam fakt przynależności do „bezpiecznej" rasy nie wyklucza choroby. Najpewniejszą informację daje test genetyczny, który wykrywa konkretną mutację charakterystyczną dla danej rasy.

Diagnostyka i czy da się leczyć PRA

PRA rozpoznaje się badaniem dna oka, elektroretinografią i testami DNA, ale skutecznego leczenia zatrzymującego chorobę nie ma.

Podstawą diagnostyki jest badanie dna oka (oftalmoskopia) wykonywane przez okulistę weterynaryjnego, które ujawnia charakterystyczne zmiany w siatkówce. W trudniejszych przypadkach pomocna jest elektroretinografia (ERG) — badanie mierzące reakcję siatkówki na światło, które wykrywa chorobę nawet zanim widać ją na dnie oka. Test genetyczny DNA potwierdza zaś konkretną mutację i pozwala odróżnić PRA od innych przyczyn pogorszenia wzroku.

Niestety, na dziś nie istnieje leczenie, które zatrzymałoby degenerację fotoreceptorów lub przywróciło wzrok. Bywa, że weterynarz proponuje suplementy z antyoksydantami i kwasami omega-3, które teoretycznie mogą wspierać kondycję siatkówki — ich rolą jest jednak co najwyżej wsparcie, a nie wyleczenie, i zawsze stosuje się je pod kontrolą lekarza. Naturalnym źródłem omega-3 bywa tran dla psa, ale o jego włączeniu również warto porozmawiać z weterynarzem.

Kiedy do okulisty weterynaryjnego: przy każdym podejrzeniu pogorszenia wzroku — wpadaniu na przedmioty, lęku w ciemności, stale poszerzonych źrenicach czy zmętnieniu oka. Im wcześniej ustali się przyczynę, tym lepiej można zaplanować bezpieczne otoczenie dla psa.

Życie z niewidomym psem i profilaktyka

Psy świetnie adaptują się do ślepoty, jeśli zapewnimy im stałe, bezpieczne otoczenie, a chorobie zapobiegają testy DNA u hodowców.

Ponieważ PRA postępuje powoli, pies ma czas, by przystawić się do utraty wzroku, opierając się na węchu, słuchu i pamięci przestrzennej. Naszym zadaniem jest ułatwić mu to życie i nie zaskakiwać go zmianami. Najlepiej sprawdzają się proste, konsekwentnie stosowane zasady:

• Stały układ mebli — nie przestawiaj sprzętów, misek i posłania bez potrzeby
• Mapy zapachowe i dźwiękowe — zapachowe i dotykowe wskazówki ułatwiają orientację
• Bezpieczeństwo w domu — zabezpiecz schody, ostre rogi, basen i otwarte okna
• Spokojny kontakt — odzywaj się, zanim go dotkniesz, by nie wystraszyć psa

Profilaktyka i odpowiedzialna hodowla

Najskuteczniejszą bronią przeciw PRA jest profilaktyka po stronie hodowców. Testy DNA wykonane przed kojarzeniem pozwalają wykluczyć z rozrodu pary, które mogłyby spłodzić chore szczenięta — to standard w odpowiedzialnej hodowli. Kupując psa rasowego, warto poprosić o wyniki badań genetycznych rodziców. Dla samego chorego psa kluczowa jest natomiast ogólna kondycja i dobre żywienie, bo silny organizm lepiej znosi powikłania; o doborze diety i suplementów warto porozmawiać z weterynarzem.

Najczęstsze pytania

Podsumowanie

Postępujący zanik siatkówki (PRA) u psa to dziedziczna, niebolesna choroba, w której fotoreceptory siatkówki stopniowo obumierają, prowadząc do całkowitej ślepoty. Pierwszym sygnałem jest zwykle kurza ślepota — gorsze widzenie o zmroku, lęk w ciemności i wpadanie na przedmioty wieczorem — później pojawiają się poszerzone źrenice, „świecące" oczy, a często też wtórna zaćma. Choroba dotyczy wielu ras, od cockera i pudla po labradora, golden retrievera, jamnika, owczarka czy husky, a rozpoznaje się ją badaniem dna oka, ERG oraz testami DNA.

Leczenia, które zatrzymałoby PRA, nie ma, a antyoksydanty i omega-3 mogą jedynie wspierać siatkówkę pod kontrolą weterynarza. Dobra wiadomość jest taka, że psy doskonale adaptują się do ślepoty, gdy zapewnimy im stałe otoczenie, bezpieczny dom i wskazówki zapachowe. Chorobie najlepiej zapobiega odpowiedzialna hodowla oparta na testach genetycznych rodziców. Przy każdym podejrzeniu pogorszenia wzroku zgłoś psa do okulisty weterynaryjnego — diagnozę zawsze stawia lekarz.