Gryzaki dla szczeniaka — ząbkowanie i bezpieczeństwo

Szczeniak gryzie wszystko nie dlatego, że jest niegrzeczny, tylko dlatego, że wymienia uzębienie. Między trzecim a szóstym miesiącem życia z dziąseł wypada 28 zębów mlecznych i wyrzyna się 42 stałe. Presja na dziąsła jest wtedy realna, a szukanie czegoś twardego do gryzienia to odruch, nie kaprys. Problem w tym, że akurat w tym okresie najczęściej trafiają do psa gryzaki, które mogą uszkodzić dopiero co wyrznięty ząb stały. Poniżej znajdziesz, co podawać w każdym przedziale wiekowym, czego unikać do końca wymiany zębów i jak wliczyć przysmaki w dzienną dawkę. Podstawy żywienia w tym wieku opisaliśmy osobno w tekście czym karmić szczeniaka.

Kalendarz ząbkowania — co dzieje się w pysku szczeniaka

Szczeniak rodzi się bezzębny, do 8. tygodnia ma komplet 28 zębów mlecznych, a między 3. a 6.–7. miesiącem wymienia je na 42 stałe.

Pierwsze zęby mleczne przebijają się około 3. tygodnia życia i do 6.–8. tygodnia szczeniak ma pełne uzębienie mleczne: siekacze, kły i przedtrzonowce. Zębów trzonowych w uzębieniu mlecznym nie ma wcale — pojawiają się dopiero jako stałe. Właściwa wymiana zaczyna się w okolicy 3.–4. miesiąca od siekaczy, potem idą kły i przedtrzonowce, a trzonowce wyrzynają się jako ostatnie, często między 5. a 7. miesiącem. U małych ras proces bywa przesunięty o kilka tygodni i przebiega ciaśniej, bo w krótkiej szczęce musi się zmieścić tyle samo zębów co u owczarka.

Co dzieje się z dziąsłami

Korzeń zęba mlecznego jest stopniowo resorbowany, ząb się chwieje i wypada — najczęściej podczas jedzenia lub zabawy, i zostaje połknięty. To normalne. Dziąsła są w tym czasie przekrwione, obrzęknięte i tkliwe, a na zabawkach potrafi pojawiać się różowawy ślad krwi.

Ból i świąd dziąseł przekładają się na zachowanie: pies gryzie meble, listwy, dłonie, przewody. Szuka przeciwnacisku, bo ucisk na obrzęknięte dziąsło przynosi ulgę. Nie zlikwidujesz tej potrzeby zakazem — możesz ją tylko przekierować na coś, co nie zniszczy zębów ani mieszkania.

Czego nie dawać przed zakończeniem wymiany zębów

Reguła jest jedna: jeśli nie potrafisz wgnieść gryzaka paznokciem, nie jest to gryzak dla szczeniaka.

Świeżo wyrznięty ząb stały ma niecałkowicie zmineralizowane szkliwo i szeroką komorę miazgi — to zły moment na testowanie, ile wytrzyma. Najczęstsze złamanie u psów dotyczy czwartego przedtrzonowca w szczęce (P4), którym pies miażdży od boku. Dorosły pies łamie go na porożu albo kości, a szczeniak potrzebuje do tego mniejszej siły.

• Poroże jelenia i rogi — twardsze od szkliwa, klasyczna przyczyna pękniętego P4; u szczeniaka odpadają całkowicie
• Kopyta i racice — twarde, do tego odłamują się ostrymi płatami, które potrafią skaleczyć podniebienie
• Kości gotowane — nigdy, w żadnym wieku; pękają na ostre drzazgi i grożą perforacją przewodu pokarmowego
• Kości surowe nośne (szpikowe, goleń wołowa) — zbyt twarde dla rosnącego uzębienia, u szczeniaka nie mają uzasadnienia
• Twarde nylonowe kości i zabawki, których nie da się zarysować paznokciem
• Lód w dużych kostkach — schłodzony gryzak tak, ale gryzienie brył lodu to ten sam mechanizm co gryzienie kamienia

Druga grupa wykluczana jest nie ze względu na twardość, tylko na skład: przysmaki z cukrem, glicerolem, dwutlenkiem siarki, dymem wędzarniczym i barwnikami. U szczeniaka układ pokarmowy dopiero się stabilizuje, a luźny stolec po kolorowej „kostce dentystycznej” to jeden z częstszych powodów wizyt kontrolnych. Wybieraj produkty suszone powietrzem lub liofilizowane, z jednym składnikiem na etykiecie — taki asortyment zebraliśmy w kategorii gryzaków naturalnych dla psa i w dziale przysmaków Sanadog.

Co dawać w zależności od wieku — tabela

Im młodszy pies, tym miększy gryzak, krótsza sesja i ściślejszy nadzór.

Tabela jest punktem wyjścia, nie sztywnym przepisem — mały yorkshire w 6. miesiącu potrzebuje delikatniejszych rzeczy niż labrador w 4. Czasy dotyczą jednej sesji, nie sumy dziennej; gryzak zabieramy, gdy zostaje kęs możliwy do połknięcia w całości.

W pierwszych dwóch przedziałach sprawdza się to, co szczeniak przeżuwa, a nie zdziera: kosteczki treningowe Sanadog z wołowiny, ich odpowiednik z królika dla psów po diecie eliminacyjnej oraz filety z indyka suszone powietrzem, które łatwo łamie się na mniejsze kawałki. Alternatywą są suszone smaczki Pan Zwierz z królika w opakowaniu 25 g — dobre na start, bo nie trzeba kupować dużej paczki, żeby sprawdzić tolerancję.

Od czwartego miesiąca wchodzi pierwszy pełnowymiarowy gryzak. Najbezpieczniejsza jest suszona tchawica wołowa — chrzęstna, daje się rozwarstwić i nie stawia oporu, który mógłby uszkodzić ząb. Podobnie zachowują się plecione pałeczki ze skóry dorsza, rybne, więc odpowiednie dla psów unikających mięs lądowych. Pełny wybór jest w kategorii gryzaków Sanadog.

Schłodzony gryzak i domowe sposoby na swędzące dziąsła

Zimno działa na obrzęknięte dziąsła tak samo jak u człowieka — zmniejsza przekrwienie i tępi ból.

Najprostszy sposób kosztuje zero złotych: mokry ręcznik frotté wyżmij, zwiń w ciasny rulon, zawiąż na węzeł i włóż na 30–40 minut do lodówki. Nie do zamrażarki — zamrożony na kamień materiał jest twardy jak drewno i przestaje być bezpieczny. Szczeniak dostaje rulon na kilka minut pod nadzorem i oddaje, gdy zacznie wyszarpywać nitki.

Podobnie działa gumowa zabawka do napełniania, schłodzona z odrobiną mokrej karmy w środku — kalorie z nadzienia odliczasz od dziennej dawki. Marchewka na zimno bywa polecana, ale traktuj ją jako zabawkę pod nadzorem, nie jako gryzak: twardy kawałek można odgryźć i połknąć w całości.

Czego nie robić: nie podawaj lodu w dużych kostkach, nie mroź gryzaków mięsnych na twardo i nie zostawiaj schłodzonego przedmiotu dłużej niż kilkanaście minut, bo po ogrzaniu przestaje działać. Higienę jamy ustnej na resztę życia psa budujesz równolegle — sposoby opisaliśmy w tekście o tym, jak dbać o zęby psa.

Przysmaki w treningu szczeniaka i zasada 10%

Przysmak w treningu ma być mały, szybki do zjedzenia i policzony w dziennej dawce — u rosnącego psa zwłaszcza.

Pierwsze tygodnie w domu to intensywna nauka: imię, przywołanie, siad, smycz, czystość. Przy dziesięciu krótkich sesjach dziennie liczba nagród rośnie niepostrzeżenie. Nagroda treningowa powinna mieć wielkość ziarnka groszku i znikać w pysku w sekundę — chodzi o tempo powtórzeń, nie o sytość.

Jak liczyć, żeby nie rozcieńczyć diety

Zasada 10% mówi, że przysmaki nie przekraczają dziesiątej części dziennej kaloryczności, a ich kalorie odejmuje się od karmy. U szczeniaka ważniejsza jest ta druga część: karma dla rosnącego psa ma wyliczony stosunek wapnia do fosforu i poziom białka pod budowę kośćca, a suszone mięso to białko i tłuszcz bez wapnia. Zjedzone ponad limit, zaburza te proporcje.

Liczby w praktyce: suszone mięso ma 300–350 kcal na 100 g, liofilizat 330–380 kcal. Szczeniak 5 kg w okolicach 4. miesiąca potrzebuje około 500–550 kcal dziennie, więc limit na przysmaki to mniej więcej 50 kcal, czyli około 15 g suszonego mięsa. To garść kosteczek treningowych, a nie pół paczki. Zapotrzebowanie policzysz w kalkulatorze kalorii dla psa.

Do treningu najwygodniejsze są przysmaki, które nie kruszą się w kieszeni i dają się dzielić: kosteczki treningowe z koniny dla psów wrażliwych, przysmak z jelenia Mr. Bones 45 g jako nagroda o wyższej wartości oraz filety z królika Sanadog łamane na drobne kawałki. Więcej opcji jednoskładnikowych jest w przysmakach Pan Zwierz i w serii Raw Treats Mr. Bones.

Jeśli szczeniak jest prowadzony na diecie jednobiałkowej albo ma podejrzenie alergii, przysmak musi być z tego samego białka co karma — jeden gryzak wołowy potrafi unieważnić dwa miesiące obserwacji. Zasady doboru opisaliśmy w tekście o przysmakach i gryzakach dla psa alergika, a karmy z jednym źródłem białka zebraliśmy w kategorii karm monobiałkowych dla psa.

Gryzienie mebli i rąk — co z tym zrobić

Gryzienie nie znika od zakazu; znika, gdy pies dostaje legalną alternatywę i wystarczająco dużo snu.

Szczeniak w fazie ząbkowania musi coś gryźć i zrobi to na tym, co ma pod nosem. Kolejność działań jest zawsze ta sama: zabezpiecz to, czego nie chcesz stracić (kable w osłonach, buty poza zasięgiem), połóż dwa lub trzy dozwolone przedmioty tam, gdzie pies najczęściej gryzie, i wymieniaj — zabierasz nogę od krzesła, podajesz gryzak, chwalisz, gdy zacznie go żuć.

• Rotuj gryzaki — trzy przedmioty wymieniane co kilka dni działają lepiej niż dziesięć leżących na stałe
• Nie karć za gryzienie rąk — przerwij zabawę na 20 sekund, odwróć się, wróć dopiero gdy pies się uspokoi
• Sprawdź sen — szczeniak potrzebuje 18–20 godzin snu na dobę, a przemęczony gryzie znacznie intensywniej
• Gryzienie jako rytuał — stała sesja po spacerze i przed snem rozładowuje napięcie
• Zero rąk w roli zabawki — szarpanie dłonią w zabawie uczy, że ręka nadaje się do gryzienia

Jeśli pies gryzie z narastającą intensywnością mimo dostępnych alternatyw, wysypia się poniżej kilkunastu godzin i trudno go wyciszyć, kwestia jest behawioralna, nie stomatologiczna — wtedy więcej da konsultacja z behawiorystą niż kolejny gryzak.

Kiedy iść z tym do weterynarza

Przetrwałe zęby mleczne, krwawienie utrzymujące się po wypadnięciu zęba i nagła odmowa jedzenia to sygnały do wizyty.

Najczęstszym powodem kontroli jamy ustnej u młodego psa jest przetrwały ząb mleczny — najczęściej kieł. Objawem jest podwójny ząb w jednym miejscu, zauważalny po 7. miesiącu życia. Nie znika sam, zatrzymuje pokarm w wąskiej szczelinie i sprzyja szybkiemu odkładaniu się osadu.

• Podwójny kieł lub siekacz po 7. miesiącu życia
• Krwawienie z dziąsła utrzymujące się dłużej niż kilkanaście minut
• Nagła odmowa jedzenia albo jedzenie tylko jedną stroną pyska
• Złamany ząb — widoczna różowa lub ciemna plamka na przełamanej powierzchni oznacza odsłoniętą miazgę i wymaga pilnej wizyty
• Nieprzyjemny zapach z pyska u psa poniżej roku
• Nierówny zgryz, w którym dolny kieł uderza w podniebienie

Osobna sytuacja: szczeniak połknął kawałek gryzaka w całości. Małe fragmenty suszonego mięsa czy tchawicy zwykle przechodzą bez problemu, ale jeśli pojawiają się wymioty, ślinienie, przełykanie na sucho lub bolesność brzucha, jedziesz do gabinetu bez czekania na poranek. Dlatego gryzak zabiera się wtedy, gdy zostaje kęs mieszczący się psu w pysku w całości — nie później.

Najczęstsze pytania

Kiedy szczeniak wymienia zęby?

Między 3. a 6.–7. miesiącem życia. Pierwsze idą siekacze, potem kły i przedtrzonowce, a zęby trzonowe wyrzynają się jako ostatnie. U małych ras proces bywa przesunięty o kilka tygodni i przebiega ciaśniej.

Naturalne gryzaki dla szczeniaka — które są bezpieczne?

Suszona tchawica wołowa, plecione pałeczki ze skóry dorsza, miękkie suszone ścięgna i cienkie filety mięsne. Wspólny mianownik to struktura ustępująca pod paznokciem — taki gryzak pies rozwarstwia, zamiast miażdżyć go z pełną siłą.

Gryzak dla szczeniaka 2 miesięcznego — czy to już czas?

Tak, ale w wersji mocno uproszczonej: kilkuminutowa sesja z połówką kosteczki treningowej albo kawałkiem suszonego filetu, zawsze pod nadzorem. Klasyczne gryzaki na dłuższe żucie wprowadza się bliżej 3.–4. miesiąca.

Czy szczeniak może dostać kość?

Kości gotowanej nigdy — pęka na ostre drzazgi. Kości surowych nośnych też nie podajemy rosnącemu psu, bo są zbyt twarde dla świeżo wyrzniętych zębów stałych. Bezpieczniejsze alternatywy to tchawica, pałeczki ze skóry dorsza i miękkie suszone ścięgna. Noga jagnięca dopiero po zakończeniu wymiany zębów i pod nadzorem.

Ile czasu dziennie szczeniak może gryźć?

Zależnie od wieku od kilku minut do około 25 minut w jednej sesji, zwykle dwie–trzy sesje dziennie. Gryzaka nie zostawiamy na noc ani na czas nieobecności w domu.

Przysmaki dla 2 miesięcznego szczeniaka — ile sztuk dziennie?

Tyle, żeby zmieścić się w 10% dziennej kaloryczności i odjąć tę wartość od karmy. Przy psie ważącym 3 kg to około 38 kcal, czyli mniej więcej 11 g suszonego mięsa rozłożone na cały dzień treningu.

Czy szczeniakowi wolno gryźć poroże?

Nie przed zakończeniem wymiany zębów. Poroże jest twardsze od szkliwa i odpowiada za znaczną część złamań czwartego przedtrzonowca. U psa z niedawno wyrzniętym zębem stałym ryzyko jest wyższe niż u dorosłego.

Czy gryzak zastąpi szczotkowanie zębów?

Nie. Gryzienie ogranicza odkładanie się osadu na powierzchniach bocznych zębów, ale nie czyści linii dziąsła ani wewnętrznej strony łuku. Szczotkowanie warto wprowadzić właśnie w wieku szczenięcym, kiedy pies łatwo przyzwyczaja się do dotykania pyska.

Podsumowanie

Ząbkowanie trwa mniej więcej od 3. do 6.–7. miesiąca życia i w tym czasie obowiązuje jedna zasada nadrzędna: gryzak nie może być twardszy niż paznokieć. Poroże, kopyta i kości odpadają w całości — najczęstszym powikłaniem jest złamanie czwartego przedtrzonowca.

Dobór prowadzimy według wieku: 8–12 tygodni to kilkuminutowe sesje z pokruszonym suszonym mięsem, 3–4 miesiące to schłodzony gryzak i cienkie paski tchawicy, a od 4.–6. miesiąca wchodzą pełnowymiarowe miękkie gryzaki, jak tchawica wołowa czy pałeczki ze skóry dorsza.

Przysmaki liczymy w dziennej kaloryczności i odejmujemy od karmy — u rosnącego psa dlatego, że karma szczenięca ma wyliczone proporcje wapnia, fosforu i białka, których suszone mięso nie uzupełnia. Cały bezpieczny asortyment znajdziesz w kategorii gryzaków naturalnych.