IBD u kota — przewlekłe zapalenie jelit: objawy i dieta

IBD u kota, czyli nieswoiste (przewlekłe) zapalenie jelit, to długotrwały stan zapalny błony śluzowej jelit, a czasem też żołądka, bez jednej uchwytnej przyczyny — objawia się nawracającymi wymiotami, chudnięciem i biegunką trwającymi tygodniami. Rozpoznaje się je dopiero po wykluczeniu pasożytów, infekcji, chorób tarczycy, nerek, wątroby i trzustki oraz po próbie dietetycznej, a pewność daje badanie wycinków jelita. Poniżej opisujemy objawy, drogę do rozpoznania, triadę kocią (jelita, trzustka i wątroba naraz), dietę i to, czego można się spodziewać w dłuższej perspektywie. Leki i ich dawki dobiera lekarz weterynarii — dieta jest ważną częścią leczenia, ale go nie zastępuje.

Czym jest IBD u kota i skąd się bierze

IBD to przewlekłe zapalenie błony śluzowej jelit bez jednej uchwytnej przyczyny, rozpoznawane dopiero po wykluczeniu innych chorób.

Skrót pochodzi od angielskiego inflammatory bowel disease. W ścianie jelita cienkiego, czasem też żołądka i jelita grubego, gromadzą się komórki zapalne — u kotów najczęściej limfocyty i plazmocyty, rzadziej eozynofile. Chorują zwykle koty w średnim i starszym wieku, ale zdarza się to też u młodszych.

Lekarze coraz częściej mówią szerzej o przewlekłej enteropatii, czyli objawach jelitowych trwających ponad 2–3 tygodnie. U dużej części takich kotów objawy ustępują po samej zmianie diety. O IBD w ścisłym sensie mówi się wtedy, gdy dieta nie wystarcza i potrzebne są leki hamujące stan zapalny.

Przyczyny zapalenia jelit u kota

Przyczyna nie jest do końca poznana. Układ odpornościowy jelit reaguje zbyt mocno na białka z pokarmu i na bakterie jelitowe, a sprzyjają temu geny i zaburzenia mikrobioty. Bakteryjne zapalenie jelit to co innego: ostra infekcja, np. Salmonellą lub Campylobacterem, potwierdzana badaniem kału. Przy IBD antybiotyki nie są standardem, a niepotrzebne kuracje dodatkowo zaburzają mikrobiotę.

Chore jelita u kota — objawy

Najczęściej nawracające wymioty, chudnięcie i biegunka; u kota objawy bywają łagodne i rozłożone w czasie, więc łatwo je przeoczyć.

• Wymioty — karmą, pianą, żółcią lub kłaczkami, regularnie przez tygodnie
• Chudnięcie — czasem jedyny objaw, widoczny dopiero na wadze
• Biegunka — obfita (jelito cienkie) albo w małych porcjach ze śluzem i krwią (jelito grube)
• Zmiany apetytu — spadek, ale też wilczy apetyt przy jednoczesnym chudnięciu
• Inne — burczenie w brzuchu, gazy, matowa sierść, mniejsza aktywność

Kot, który wymiotuje regularnie, nawet raz w tygodniu, albo zwraca kłaczki co miesiąc lub częściej, powinien przejść diagnostykę — kiedy kłaczek jest jeszcze normą, wyjaśniamy w tekście kłaczki u kota. Co robić przy pojedynczym epizodzie luźnego stolca, opisujemy w tekście biegunka u kota.

Zapalenie żołądka u kota — objawy

Daje głównie wymioty, tuż po jedzeniu albo na czczo, często pianą lub żółcią. Kot oblizuje się, przełyka ślinę, siedzi nad miską i nie je. Ostre zapalenie żołądka po zjedzeniu czegoś niewłaściwego mija zwykle w 1–2 dni. Przewlekłe bywa częścią IBD i wymaga tej samej diagnostyki co jelita.

Kiedy nie czekać

Do lekarza od razu, gdy kot wymiotuje kilka razy na dobę, w wymiotach lub kale jest krew, stolec jest czarny i smolisty, kot jest apatyczny, ma żółtawe dziąsła albo nic nie je od doby. Głodówka grozi mu stłuszczeniem wątroby — więcej w tekście kot nie je.

Jak lekarz rozpoznaje IBD u kota

IBD to rozpoznanie z wykluczenia: najpierw sprawdza się pasożyty, choroby narządów i reakcję na dietę, a potwierdzenie daje biopsja jelita.

Nie ma jednego badania krwi ani testu z kału, który potwierdzi IBD. Lekarz po kolei wyklucza inne przyczyny:

• Badanie kału z trzech kolejnych dni, także w kierunku pierwotniaków, często z odrobaczeniem
• Badania krwi — nerki, wątroba, u starszych kotów tarczyca, często witamina B12 i test w kierunku zapalenia trzustki
• USG jamy brzusznej — grubość ściany jelit, węzły chłonne, trzustka, wątroba
• Próba dietetyczna — kilka tygodni na jednej karmie
• Biopsja — wycinki pobrane endoskopowo albo w czasie zabiegu, oceniane pod mikroskopem

Pasożyty, w tym niewidoczne gołym okiem pierwotniaki, dają objawy podobne do IBD — jak zebrać próbki kału, opisujemy w tekście robaki u kota.

IBD czy chłoniak

U starszych kotów najważniejsze jest odróżnienie IBD od chłoniaka przewodu pokarmowego, zwłaszcza drobnokomórkowego. Objawy i obraz w USG bywają takie same; rozstrzyga ocena wycinków, czasem z dodatkowymi badaniami tkanki. Dlatego wielu lekarzy proponuje biopsję przed podaniem sterydów, które mogą zmienić obraz w wycinkach. Decyzję podejmuje się z lekarzem, biorąc pod uwagę stan kota i znieczulenie.

Witamina B12

Witamina B12 wchłania się w końcowym odcinku jelita cienkiego, więc przy przewlekłym zapaleniu jelit jej poziom we krwi często spada, co może nasilać brak apetytu i chudnięcie. Uzupełnianie, jego formę i dawkę zaleca lekarz po badaniu.

Triada u kota: jelita, trzustka i wątroba

U kotów zapalenie jelit często idzie w parze z zapaleniem trzustki i dróg żółciowych — to tzw. triada, która wymaga szerszej diagnostyki i ostrożnie dobranej diety.

Przewód trzustkowy i przewód żółciowy kota łączą się, zanim uchodzą do dwunastnicy, a w jelicie cienkim kota żyje więcej bakterii niż u psa. Zapalenie jelit łatwiej więc obejmuje trzustkę i drogi żółciowe w wątrobie. Gdy chorują wszystkie trzy narządy naraz, lekarze mówią o triadzie.

Częściej niż przy samym IBD pojawiają się brak apetytu, apatia, odwodnienie, czasem gorączka i żółtaczka — żółte dziąsła, białka oczu i skóra uszu. Zapalenie trzustki u kota bywa skryte: brak apetytu i osowiałość mogą być jedynymi objawami. Rozpoznanie opiera się na badaniach krwi i USG.

Dieta przy triadzie

Najważniejsze jest to, żeby kot w ogóle jadł, bo głodówka grozi stłuszczeniem wątroby. Lekarz może zalecić leki przeciwwymiotne i pobudzające apetyt, a gdy to nie wystarcza — karmienie przez sondę.

U kotów, inaczej niż u psów, ścisłe ograniczanie tłuszczu przy zapaleniu trzustki nie zawsze jest konieczne. Przy rozpoznanym zapaleniu trzustki lekarz może jednak wybrać karmę o bardzo niskim tłuszczu, np. Cats Plate Vet Gastro+ 180 g (kangur 85%, dynia 11%, tłuszcz 2%, psyllium). Według producenta nie jest to karma dla zdrowych kotów, a stosowanie dłuższe niż 12 tygodni wymaga konsultacji z lekarzem.

Karma dla kota z problemami jelitowymi

Pierwszym krokiem leczenia jest próba dietetyczna: jedna lekkostrawna karma albo karma z nowym białkiem, podawana konsekwentnie przez kilka tygodni.

Próba dietetyczna sprawdza, czy objawy ustąpią po zmianie jedzenia, i odciąża jelita na czas diagnostyki. Lekarz wybiera lekkostrawną karmę gastro, karmę z białkiem, którego kot wcześniej nie jadł, albo karmę hydrolizowaną. Gdy dieta pomaga, poprawa przychodzi często w ciągu 1–2 tygodni; lekarz ocenia próbę zwykle po 2–4 tygodniach, a przez ten czas kot je tylko wybraną karmę.

Karma gastro dla kota

To dieta weterynaryjna przy problemach trawiennych: wysoko strawna, z krótkim składem i obniżonym tłuszczem. Przykładem jest Cats Plate Vet Gastro 180 g: indyk 97% (filet z piersi, żołądki i serca), tłuszcz 3,1%, 91 kcal na 100 g, inulina z cykorii jako prebiotyk i kaolin, czyli glinka adsorpcyjna; w składzie jest też olej z ryb morskich. Producent wymienia wśród wskazań zapalenie jelit (IBD) i zaleca stosowanie po konsultacji z lekarzem, w częstszych małych porcjach; dzienną ilość podaje etykieta, a ostatecznie ustala ją lekarz. Przy reakcji na drób ta karma odpada.

Nowe białko — ostrożnie

Gdy lekarz podejrzewa reakcję na białko z karmy, zaleca mięso, którego kot nigdy nie jadł, albo karmę hydrolizowaną (takiej dla kotów nie mamy w ofercie). To już podejście z diety eliminacyjnej, opisane w tekście karma hipoalergiczna dla kota. Przykładem mokrej karmy z jednym mięsem jest Cats Plate Lamb 360 g: 96% jagnięciny, olej z kryla i 1% psyllium. To karma pełnoporcjowa, nie weterynaryjna, i ma sens tylko u kota, który wcześniej nie jadł jagnięciny.

Mokra karma ma ok. 70–80% wody, a kot z wymiotami i biegunką traci jej więcej niż zwykle, choć z natury pije mało — więcej w tekście dlaczego karma mokra jest niezbędna w diecie kota. Inne diety lecznicze znajdziesz w dziale karma weterynaryjna dla kota, a codzienne karmy w słoikach w dziale karma mokra dla kota.

• 3–4 małe posiłki zamiast dwóch dużych
• Temperatura pokojowa, nie prosto z lodówki
• Zmiana karmy przez 7–10 dni, chyba że lekarz zaleci inaczej
• Zero przysmaków, past i mleka na czas próby

Leczenie i rokowania przy IBD u kota

IBD zwykle się kontroluje, a nie leczy raz na zawsze — dieta, w razie potrzeby leki i regularne kontrole pozwalają wielu kotom żyć z chorobą latami.

Gdy dieta nie wystarcza, lekarz dołącza leki hamujące stan zapalny, najczęściej z grupy sterydów, a przy słabej odpowiedzi inne leki obniżające odpowiedź odpornościową. Lek, dawkę i plan jej zmniejszania ustala lekarz. Leków nie odstawia się samodzielnie, nawet gdy kot czuje się dobrze. Probiotyki bywają dodatkiem, ale dowody ich skuteczności u kotów z IBD są ograniczone.

Sterydy u części kotów sprzyjają cukrzycy, więc przy dłuższym leczeniu lekarz kontroluje poziom glukozy. Jeśli kot zacznie więcej pić i częściej oddawać mocz, powiedz o tym lekarzowi — o żywieniu przy cukrzycy piszemy w tekście cukrzyca u kota — jak karmić.

IBD u kota — rokowania

U wielu kotów IBD udaje się opanować tak, że objawy wracają rzadko albo wcale, ale leczenie trwa zwykle latami, często do końca życia. Nawroty zdarzają się przy zmianie karmy, stresie i zmniejszaniu leków. Ostrożniej rokuje się przy dużej utracie masy, niskim białku we krwi, słabej odpowiedzi na leczenie i rozpoznaniu chłoniaka — wtedy rokowanie omawia lekarz prowadzący.

Rady z forów — co sprawdzić

Na forach o zapaleniu jelit u kota wracają te same pomysły: zmiana karmy co tydzień, aż „coś zadziała”, odstawienie leków, „bo kotu lepiej”, surowe mięso jako dieta naprawcza. Częste zmiany karmy uniemożliwiają ocenę diety, a surowe mięso u kota na lekach obniżających odporność zwiększa ryzyko zakażeń — piszemy o tym w tekście BARF dla kota. Zmiany w diecie i lekach ustalaj z lekarzem.

Przeczytaj też: Wymioty u kota · Zapalenie trzustki u kota

Najczęstsze pytania

Czy IBD u kota jest zaraźliwe?

Nie. IBD to nadmierna reakcja układu odpornościowego jelit, a nie infekcja. Zaraźliwe mogą być natomiast niektóre przyczyny podobnych objawów, np. pasożyty czy bakterie, dlatego dopóki lekarz ich nie wykluczy, sprzątaj kuwetę codziennie i myj ręce po kontakcie z kałem.

W jakim wieku koty chorują na IBD?

Najczęściej w średnim i starszym wieku, ale choroba zdarza się też u młodszych kotów. U kotów starszych lekarz musi dodatkowo wykluczyć nadczynność tarczycy, choroby nerek i chłoniaka przewodu pokarmowego.

Czy kot z IBD może jeść suchą karmę?

Może, jeśli lekarz ją zaleci i kot dobrze ją znosi — istnieją suche diety weterynaryjne na jelita. Karma mokra ma jednak tę przewagę, że uzupełnia wodę traconą przy wymiotach i biegunce. O formie karmy decyduje lekarz razem z wyborem diety.

Ile trwa próba dietetyczna przy zapaleniu jelit u kota?

Przy objawach jelitowych zwykle 2–4 tygodnie na jednej karmie, bez przysmaków. Jeśli dieta pomaga, poprawa przychodzi często w ciągu 1–2 tygodni. Brak poprawy po tym czasie to sygnał do dalszej diagnostyki, a nie do kolejnej zmiany karmy na własną rękę.

Czy kot z IBD może dostawać przysmaki?

W czasie próby dietetycznej nie. Później lekarz może pozwolić na przysmaki z tego samego białka co karma, w niewielkiej ilości. Resztki ze stołu, mleko i tłuste przekąski odpadają.

Czy stres może nasilać IBD u kota?

U części kotów tak — przeprowadzka, nowe zwierzę w domu czy pobyt w hotelu bywają początkiem nawrotu. Stres nie jest przyczyną IBD, ale może nasilić objawy. Stałe pory posiłków i spokojne miejsce do jedzenia pomagają kotu z wrażliwymi jelitami.

Jak długo kot z IBD musi jeść karmę gastro?

Tyle, ile zaleci lekarz. U części kotów dieta zostaje na stałe, u innych po ustabilizowaniu można przejść na karmę o podobnym składzie. Zmianę wprowadza się stopniowo przez 7–10 dni, obserwując kuwetę i wagę.

Czym różni się zapalenie żołądka od IBD u kota?

Ostre zapalenie żołądka trwa zwykle 1–2 dni i ma prostą przyczynę, np. zjedzoną roślinę albo zepsute jedzenie. IBD to proces przewlekły: objawy trwają ponad 2–3 tygodnie albo nawracają, a stan zapalny często obejmuje też jelita. Przewlekłe wymioty zawsze wymagają diagnostyki.

Podsumowanie

IBD u kota to przewlekłe, nieswoiste zapalenie jelit, czasem także żołądka. Objawia się nawracającymi wymiotami, chudnięciem i biegunką trwającymi ponad 2–3 tygodnie. Rozpoznaje się je po wykluczeniu pasożytów, chorób tarczycy, nerek, wątroby i trzustki oraz po próbie dietetycznej; pewność daje biopsja, która odróżnia IBD od chłoniaka.

U kotów zapalenie jelit często łączy się z zapaleniem trzustki i dróg żółciowych, czyli triadą. Wtedy najważniejsze jest, żeby kot jadł, bo głodówka grozi stłuszczeniem wątroby. Karmę o bardzo niskim tłuszczu stosuje się przy rozpoznanym zapaleniu trzustki, po decyzji lekarza.

Leczenie zaczyna się od diety: lekkostrawnej karmy gastro, np. Cats Plate Vet Gastro, albo karmy z nowym białkiem, podawanej w małych porcjach bez przysmaków. Gdy dieta nie wystarcza, lekarz dołącza leki. Przy konsekwentnym leczeniu wiele kotów żyje z IBD latami.