Koci katar — objawy, leczenie i jak karmić chorego kota

Koci katar to zakaźna choroba górnych dróg oddechowych, którą w większości przypadków wywołują dwa wirusy: herpeswirus kotów (FHV-1) i kaliciwirus kotów (FCV). Objawia się kichaniem, wyciekiem z nosa i oczu, gorączką i osowiałością. U zdrowego dorosłego kota mija zwykle w 1–2 tygodnie, ale u kociąt i kotów przewlekle chorych szybko prowadzi do odwodnienia, zapalenia płuc albo owrzodzenia rogówki. Opisujemy przyczyny, zaraźliwość, sygnały alarmowe, szczepienie i nawroty, a sporo miejsca poświęcamy jedzeniu: kot z zatkanym nosem nie czuje zapachu karmy i przestaje jeść. Nie podajemy nazw leków ani dawek — dobiera je weterynarz.

Co wywołuje koci katar: wirusy, bakterie i inne przyczyny kichania

Za większość przypadków odpowiadają herpeswirus i kaliciwirus kotów; bakterie częściej dołączają do infekcji, niż ją zaczynają.

„Koci katar” to potoczna nazwa zakażeń nosa, gardła i spojówek. Herpeswirus kotów typu 1 (FHV-1) i kaliciwirus kotów (FCV) odpowiadają według opracowań weterynaryjnych za około 80–90% zakaźnych przypadków, często oba naraz.

Bakterie mogą chorobę zacząć — Chlamydia felis (uporczywe zapalenie spojówek), Bordetella bronchiseptica (u psów jedna z przyczyn kaszlu kenelowego) i mykoplazmy — ale częściej wchodzą „na gotowe”, na śluzówkę uszkodzoną przez wirus. Wtedy wydzielina gęstnieje i robi się żółta lub zielona. Dopiero w takiej sytuacji lekarz rozważa antybiotyk.

Kichanie, które nie jest katarem

Kot kicha też od pyłu ze żwirku, odświeżaczy powietrza, dymu i perfum. Nagłe, gwałtowne kichanie z pocieraniem nosa łapą sugeruje ciało obce, np. źdźbło trawy. Wyciek z jednej dziurki, krew z nosa albo przewlekłe kichanie u starszego kota mogą wynikać z choroby zęba, polipa lub guza. Robaki rzadko powodują kichanie — pasożyty płucne dają raczej kaszel.

Objawy kociego kataru — jak wygląda i ile trwa

Typowe są kichanie, wyciek z nosa i oczu, zapalenie spojówek, gorączka i spadek apetytu — zwykle 2–6 dni po kontakcie z chorym kotem.

Choroba zaczyna się od kichania i wodnistego wycieku z nosa, potem dochodzą łzawienie, zaczerwienione spojówki, gorączka i osowiałość. Niepowikłany katar trwa zwykle 7–14 dni, czasem do trzech tygodni.

Herpeswirus czy kaliciwirus

Pewność daje dopiero wymaz i badanie PCR, ale są wskazówki. Herpeswirus mocniej atakuje nos i oczy: napadowe kichanie, obfita wydzielina, ryzyko owrzodzenia rogówki, a u kociąt powieki sklejone ropą. Kaliciwirus częściej daje owrzodzenia na języku i podniebieniu: kot się ślini i odchodzi od miski, bo jedzenie boli, a kocięta mogą przejściowo kuleć i gorączkować. Rzadka, zjadliwa odmiana kaliciwirusa wywołuje obrzęki, owrzodzenia skóry i ciężki stan ogólny.

Czy koci katar jest zaraźliwy — dla kotów, psów i ludzi

Dla innych kotów bardzo; wirusy kociego kataru nie przechodzą na ludzi ani na psy.

Wirusy przenoszą się z wydzieliną z nosa, oczu i pyszczka: przez kontakt, kichanie, wspólne miski i kuwety, a także ręce i ubrania opiekuna — dlatego choruje też kot niewychodzący. Najwięcej zakażeń jest w schroniskach, hodowlach i hotelach dla zwierząt.

Dom z kilkoma kotami

Chorego kota trzymaj w osobnym pokoju z własną miską i kuwetą, zajmuj się nim na końcu i myj ręce po każdym kontakcie. Herpeswirus ginie poza organizmem zwykle w ciągu doby, ale kaliciwirus przetrwa na suchych powierzchniach nawet około miesiąca i nie każdy środek go niszczy. Po chorobie użyj preparatu, który według producenta działa na kaliciwirusy, a potem spłucz powierzchnie i wywietrz pokój.

Ludzie i psy

Herpeswirus i kaliciwirus kotów nie zarażają człowieka ani psa. Rzadkie wyjątki dotyczą bakterii: Chlamydia felis sporadycznie wywołuje zapalenie spojówek u człowieka, a Bordetella może przejść między kotem a psem. Wystarczy myć ręce po przemywaniu kotu oczu.

Kiedy z kocim katarem pilnie do weterynarza

Kocię z objawami, kot niejedzący ponad dobę, duszność i każdy problem z okiem to wizyta tego samego dnia.

Łagodny katar u dorosłego kota, który je i pije, można obserwować w domu przez 2–3 dni. Nie czekasz, gdy:

• choruje kocię — odwodnienie postępuje u niego w ciągu godzin; kocię, które nie je lub nie ssie, jedzie do lekarza tego samego dnia
• kot nie je ponad 24 godziny — przy kocie z nadwagą reaguj jeszcze szybciej
• kot ma duszność — oddycha z otwartym pyskiem, pracuje brzuchem, ma sinawe dziąsła
• coś dzieje się z okiem — mrużenie, zamknięte oko, zmętnienie rogówki; nieleczone owrzodzenie może skończyć się utratą oka
• owrzodzenia w pyszczku nie pozwalają kotu jeść i pić
• kot jest apatyczny, gorączkuje albo jest odwodniony — ma suche, lepkie dziąsła
• kot jest starszy lub przewlekle chory (nerki, cukrzyca, FIV, FeLV) albo należy do ras krótkogłowych, np. perskiej
• po 7–10 dniach nie ma poprawy albo po chwilowej poprawie stan się pogarsza

Leczenie kociego kataru — co robi lekarz, a co Ty w domu

Leczenie zależy od przyczyny i stanu kota; w domu zapewniasz drożny nos, czyste oczy, ciepło i jedzenie.

Nie ma leku, który usuwa wirusy kataru z organizmu. Lekarz leczy objawy i powikłania: nawadnia kota, przy zakażeniu bakteryjnym dobiera antybiotyk, przy owrzodzeniu rogówki lek przeciwwirusowy, w razie potrzeby środek przeciwbólowy lub pobudzający apetyt. Nazw i dawek nie podajemy — zależą od konkretnego kota.

Czego nie robić

• Ludzkie leki na przeziębienie i ból — paracetamol jest dla kota trujący już w małej ilości, a inne ludzkie leki przeciwbólowe uszkadzają nerki i żołądek
• Antybiotyk „z szuflady” — resztka z innej kuracji albo lek psa to zła substancja i zła dawka; na wirusy antybiotyk nie działa
• Ludzkie krople do nosa i oczu — krople ze sterydem mogą pogłębić owrzodzenie rogówki
• Olejki eteryczne (eukaliptus, mięta, drzewo herbaciane) w inhalacjach i dyfuzorach — toksyczne dla kotów
• Wmuszanie jedzenia strzykawką bez zalecenia lekarza — przy zatkanym nosie łatwo o zachłyśnięcie

Domowa opieka, która pomaga

Zabierz kota na 10–15 minut do zaparowanej łazienki, gdy leci gorący prysznic, albo włącz nawilżacz powietrza — para rozrzedza wydzielinę. Nos i oczy przecieraj kilka razy dziennie gazikiem zwilżonym solą fizjologiczną, osobnym do każdego oka. Zapewnij ciepłe, ciche miejsce bez przeciągów i nie wypuszczaj kota na dwór do wyzdrowienia.

Lizyna — co wiadomo naprawdę

Lizynę latami zalecano przy herpeswirusie, bo miała utrudniać jego namnażanie. Badania tego nie potwierdziły: przegląd systematyczny z 2015 roku nie znalazł dowodów, że zapobiega zakażeniu FHV-1 albo je leczy, a w części badań w schroniskach koty dostające lizynę chorowały tak samo często lub częściej. Na kaliciwirusa nie działa. Jeśli ją rozważasz, uzgodnij to z lekarzem — nie zastąpi leczenia ani szczepienia.

Jak karmić kota z katarem, który nie czuje zapachu jedzenia

Kot je nosem — gdy nie czuje zapachu, odchodzi od miski; pomaga mokra karma o wyraźnym zapachu, podgrzana do temperatury ciała, w małych porcjach.

Przy zatkanym nosie nawet ulubiona karma pachnie dla kota słabo albo wcale, więc kot wącha i odchodzi. Do tego gorączka odbiera apetyt, a owrzodzenia w pyszczku bolą.

Podgrzewanie i porcje

Producent Cats Plate zaleca podawanie karmy w temperaturze pokojowej. Przy katarze lekarze często radzą lekko podgrzać porcję do temperatury zbliżonej do ciała kota — ma być letnia w dotyku, bo ciepła karma mocniej pachnie. Postaw miseczkę na kilka minut w naczyniu z ciepłą wodą; po mikrofalówce dokładnie wymieszaj i sprawdź, czy nie ma gorących miejsc.

Podawaj 4–6 małych, świeżych porcji dziennie zamiast dwóch dużych, a nietkniętą karmę zabierz po około 30 minutach. Przed posiłkiem przetrzyj kotu nos, a przy bolesnym pyszczku użyj płaskiej miseczki. O rytmie posiłków piszemy w tekście ile razy dziennie karmić kota.

Co podać: gładkie musy i wyraźny zapach

Najlepiej sprawdzają się gładkie musy, które kot zlizuje bez gryzienia. Mus z łososia ma 94,5% filetu z łososia i 166 kcal w 100 g — producent poleca go m.in. niejadkom i kotom potrzebującym więcej kalorii w małej porcji. Mus z kaczki to 84% filetu i 11,5% wątroby z kaczki, a mus z gęsi — filet, wątroba i żołądki z gęsi. Każdy ma około 72% wody.

Kotu, który lubi ryby, możesz podać Cats Plate z dorszem 100 g (79% wilgotności; zawiera też podroby z kurczaka, a producent uprzedza o możliwych ościach). Kota, który ignoruje znaną karmę, może zachęcić odrobina posypki z suszonej sardeli Mr. Bones — jeden składnik o bardzo intensywnym zapachu; według producenta kot dostaje 1–2 łyżeczki dziennie. Pozostałe karmy znajdziesz w kategorii karma mokra dla kota, a całą linię słoików w dziale Cats Plate.

Na czas choroby: dieta i woda

Chory kot potrafi skojarzyć smak karmy ze złym samopoczuciem i potem jej odmawiać. Mus traktuj jako wsparcie na czas choroby, a podstawową dietę zmieniaj dopiero po wyzdrowieniu. Kot na karmie weterynaryjnej zmienia jedzenie tylko po uzgodnieniu z lekarzem.

Pilnuj też picia, bo katar i gorączka zwiększają utratę wody. Mokra karma z 70–80% wody nawadnia kota przy okazji jedzenia — piszemy o tym w tekście dlaczego karma mokra jest niezbędna w diecie kota. Do musu dodaj łyżeczkę letniej wody i nie podawaj bulionów dla ludzi, które mają sól, a często cebulę i czosnek.

Szczepienie, nosicielstwo i nawroty przy stresie

Szczepienie łagodzi przebieg, ale nie chroni przed każdym zakażeniem; kot po herpeswirusie zwykle zostaje nosicielem na całe życie.

Szczepienie jako profilaktyka

Szczepienie przeciw herpeswirusowi i kaliciwirusowi należy do podstawowych dla każdego kota, także niewychodzącego. Kocię szczepi się zwykle od 8.–9. tygodnia życia co 3–4 tygodnie, aż skończy co najmniej 16 tygodni, z dawką przypominającą w wieku 6–12 miesięcy. U dorosłego kota częstotliwość dobiera lekarz według ryzyka. Zaszczepiony kot może się zakazić, ale przechodzi katar łagodniej i rzadziej z powikłaniami ocznymi.

Nosicielstwo i nawroty

Herpeswirus po chorobie chowa się w zwojach nerwowych i u większości kotów zostaje na całe życie. Uaktywnia go stres: przeprowadzka, hotel, nowy kot w domu, zabieg, inna choroba, karmienie kociąt, leczenie sterydami. Objawy wracają zwykle około tygodnia po takim wydarzeniu, a nosiciel może zarażać także bez objawów. Typowym wyzwalaczem jest noc sylwestrowa — jak przygotować na nią kota, opisujemy w tekście kot w sylwestra.

Kaliciwirus jest wydalany stale, zwykle przez kilka tygodni, u części kotów latami — dlatego kocięta często zarażają się od pozornie zdrowej matki. U kotów, którym wirus trwale uszkodził wnętrze nosa, zostaje czasem przewlekły katar wymagający stałej opieki lekarza.

Przeczytaj też: Kot nie je · Kot nie pije wody

Najczęstsze pytania

Czy można podać kotu ludzkie leki na koci katar?

Nie. Ludzkie leki na przeziębienie, gorączkę i ból są dla kota groźne, a paracetamol szkodzi mu już w małej ilości. Ludzkie leki na opryszczkę albo słabo działają na koci herpeswirus, albo są dla kotów toksyczne. Każdy lek dobiera weterynarz.

Czy jest lek na koci katar bez recepty?

Nie ma leku bez recepty, który leczy koci katar. Antybiotyki i leki przeciwwirusowe dobiera lekarz po zbadaniu kota. Bez recepty możesz zadbać o to, co wspiera leczenie: sól fizjologiczną do przemywania oczu i nosa, nawilżanie powietrza, mokrą karmę i wodę.

Czy koci katar jest niebezpieczny dla ludzi?

Nie. Herpeswirus i kaliciwirus kotów nie zarażają ludzi. Rzadkim wyjątkiem jest bakteria Chlamydia felis, która może wywołać zapalenie spojówek u człowieka, dlatego po przemywaniu kotu oczu myj ręce.

Czy koci katar jest uleczalny?

Objawy zwykle mijają w 1–3 tygodnie, ale herpeswirus zostaje w organizmie na całe życie w postaci utajonej i może się uaktywnić przy stresie. Kaliciwirusa większość kotów pozbywa się w ciągu tygodni lub miesięcy, część wydala go latami.

Czy koci katar może być śmiertelny?

U zdrowego dorosłego kota rzadko, ale u kociąt, kotów starszych i przewlekle chorych tak — głównie przez odwodnienie, niedożywienie i zapalenie płuc. Rzadka zjadliwa odmiana kaliciwirusa bywa groźna także dla dorosłych kotów.

Czy lizyna pomaga na koci katar?

Dowody są słabe. Przegląd badań z 2015 roku nie potwierdził, że lizyna zapobiega zakażeniu herpeswirusem lub je leczy, a na kaliciwirusa nie działa. Nie zastępuje leczenia ani szczepienia.

Czy zaszczepiony kot może zachorować na koci katar?

Tak, ale zwykle przechodzi go łagodniej i krócej. Szczepienie chroni przede wszystkim przed ciężkim przebiegiem, a nie przed każdym zakażeniem. Zaszczepiony nosiciel herpeswirusa także może mieć nawroty przy stresie.

Kot często kicha, ale je i jest aktywny — czy to koci katar?

Niekoniecznie. Kichanie bez wycieku i gorączki często wywołuje pył ze żwirku, odświeżacz powietrza albo dym. Jeśli trwa dłużej niż kilka dni, pojawia się wydzielina, krew albo objawy z jednej strony nosa, kota powinien obejrzeć lekarz.

Podsumowanie

Koci katar wywołują najczęściej herpeswirus kotów (FHV-1) i kaliciwirus (FCV), a bakterie zwykle dołączają wtórnie. Niepowikłany trwa 1–2 tygodnie. Dla innych kotów jest bardzo zaraźliwy, ludziom i psom wirusy kociego kataru nie zagrażają.

Tego samego dnia do lekarza jedzie kocię z objawami, kot niejedzący ponad dobę, kot z dusznością i kot z problemem z okiem. Leki i dawki dobiera weterynarz, a dowody na skuteczność lizyny są słabe. Szczepienie łagodzi przebieg, a kot po herpeswirusie zwykle zostaje nosicielem z nawrotami przy stresie.

W domu najwięcej zależy od jedzenia, bo kot z zatkanym nosem nie czuje zapachu karmy. Podawaj mokrą karmę podgrzaną do temperatury ciała w małych porcjach, np. mus z kaczki lub mus z łososia Cats Plate, i pilnuj picia.