Kot a choinka i gwiazda betlejemska — jak bezpiecznie przejść święta

Gwiazda betlejemska jest dla kota trująca, ale łagodnie — w świątecznym domu groźniejsze są lilie z bukietu, jemioła i lameta z choinki. W grudniu kot ma w domu mnóstwo nowości na wysokości łapy: drzewko do wspinaczki, błyszczące nitki, rośliny w doniczkach, zapachy z kuchni. Zwykle kończy się na rozbitej bombce, ale kilka rzeczy może doprowadzić do operacji jelit albo niewydolności nerek. Poniżej omawiamy rośliny świąteczne, choinkę, ozdoby i jedzenie ze stołu, z tabelą objawów i listą sytuacji, w których jedzie się do weterynarza od razu. Tekst nie zastępuje porady lekarza — przy podejrzeniu zatrucia dzwoń do lecznicy.

Czy gwiazda betlejemska jest trująca dla kota

Gwiazda betlejemska jest trująca, ale łagodnie: drażni pyszczek i żołądek, a ciężkie zatrucia zdarzają się rzadko.

Gwiazda betlejemska (poinsecja) należy do wilczomleczowatych. Z przełamanego liścia lub łodygi wypływa mleczny sok, który drażni błony śluzowe i skórę. Przez lata uchodziła za roślinę śmiertelnie trującą, ale dane z ośrodków toksykologii weterynaryjnej tego nie potwierdzają. U kota i psa, które ją pogryzły, pojawiają się zwykle ślinienie, oblizywanie i potrząsanie głową, wymioty, rzadziej biegunka, a przy kontakcie soku z okiem łzawienie i mrużenie.

Co robić: zabierz roślinę, przetrzyj kotu pyszczek wilgotną ściereczką i podaj wodę albo odrobinę mokrej karmy. Nie wywołuj wymiotów na własną rękę — sól czy woda utleniona szkodzą kotu bardziej niż sama roślina. Do weterynarza dzwonisz, gdy wymioty się powtarzają, kot nie je dłużej niż dobę, sok dostał się do oka albo zniknęła duża część rośliny.

Lilie, jemioła, ostrokrzew i amarylis — groźniejsze od gwiazdy

Najgroźniejsze dla kota rośliny w świątecznym domu to lilie z bukietów; za nimi są jemioła, ostrokrzew i amarylis.

Lilie: każda część, pyłek i woda z wazonu

Lilie (rodzaj Lilium) i liliowce uszkadzają kocie nerki. Wystarcza bardzo mało: nadgryziony liść, kilka płatków, pyłek zlizany z sierści po otarciu się o bukiet albo woda z wazonu. W ciągu kilku godzin pojawiają się wymioty, ślinienie i apatia, potem stan może się na chwilę poprawić, a po 1–3 dniach rozwija się ostra niewydolność nerek. Leczenie to kroplówki przez 2–3 doby i największe szanse daje wtedy, gdy zaczyna się w pierwszych godzinach. Gdy kot przestaje oddawać mocz, rokowanie jest złe.

Nie każda roślina nazywana potocznie lilią działa na nerki — kalia czy skrzydłokwiat drażnią głównie pyszczek. W bukiecie trudno jednak rozpoznać gatunek, więc zasada jest prosta: w domu z kotem lilii nie ma, także w kwiatach od gości.

Jemioła, ostrokrzew, amarylis

Jemioła zawiera wiskotoksyny i lektyny. Opadłe jagody lub liście wywołują wymioty, biegunkę i ślinienie, a przy większej ilości spowolnienie pracy serca, chwiejny chód i osłabienie. Ostrokrzew zawiera saponiny, a jego kolczaste liście kaleczą pyszczek — kot wymiotuje, ślini się i potrząsa głową. Amarylis ma alkaloidy, najwięcej w cebuli, po której zjedzeniu objawy są najsilniejsze, łącznie z drżeniem mięśni. Trujący jest też ciemiernik, sprzedawany jako „róża Bożego Narodzenia”. Po zjedzeniu którejkolwiek z tych roślin dzwonisz do weterynarza od razu.

Z popularnych roślin grudniowych kotu nie szkodzi grudnik, czyli kaktus bożonarodzeniowy. Sztuczna jemioła rozwiązuje problem trucizny, ale plastikowe kulki i drucik nadal można połknąć.

Kot a choinka — jak zabezpieczyć drzewko

Sama choinka truje kota słabo; problemem są igły, woda w stojaku i drzewko, które razem z kotem ląduje na podłodze.

Jodła, świerk i sosna zawierają olejki i żywicę, które drażnią pyszczek i żołądek. Igły są ostre i niestrawne: pojedyncze przejdą, większa ilość może podrażnić jelita. Woda w stojaku po kilku dniach zawiera żywicę, bakterie, pleśń, często też nawóz lub środek na świeżość, a koty chętnie piją z innych źródeł niż miska. Zakryj stojak i nie dolewaj żadnych dodatków, zwłaszcza aspiryny — kwas acetylosalicylowy jest dla kota trujący. Sztuczna choinka nie ma żywicy ani wody, ale plastikowe igły też bywają gryzione. Choinka bezpieczna dla kota to więc nie gatunek drzewka, tylko sposób jej ustawienia i ubrania.

• Stabilność — ciężki stojak, a czubek przywiązany żyłką do haczyka w ścianie lub suficie
• Miejsce — z dala od kanapy, regału i parapetu, z których kot skacze na gałęzie
• Kilka dni bez ozdób — gdy drzewko przestanie być nowością, łatwiej je ubrać
• Dolne gałęzie — puste albo z ozdobami nietłukącymi, przymocowanymi na stałe
• Zniechęcanie — mata z wypustkami lub folia aluminiowa wokół stojaka, bez sprayów z olejkami eterycznymi
• Noc i wyjścia z domu — zamknięty pokój albo lampki wyjęte z gniazdka

Hasło „choinka dla kota” zwykle oznacza drapak w kształcie choinki. Wysoki drapak obok drzewka daje kotu własne miejsce do wspinaczki i odciąga go od gałęzi.

Pies i choinka

Psy rzadziej się wspinają, częściej zjadają to, co leży pod drzewkiem: igły, strącone bombki, czekoladki i ozdoby z masy solnej, które grożą zatruciem solą. Pies, który zjadł igły z choinki, zwykle ma tylko podrażniony żołądek, ale przy powtarzających się wymiotach i bolesnym brzuchu trzeba wykluczyć ciało obce — objawy opisujemy w tekście o niedrożności jelit u psa, a pierwszą pomoc w poradniku zatrucie u psa.

Lameta, wstążki, lampki i świece — ozdoby groźne dla kota

Najgroźniejsza ozdoba choinkowa dla kota to lameta: połknięta nitka może przeciąć ścianę jelita i wymaga operacji.

Lameta, wstążki i sznurki — ciało obce liniowe

Brodawki na kocim języku są skierowane do tyłu, więc raz wciągniętą nitkę trudno wypluć. Lameta, wstążka od prezentu, nitka do bombek czy sznurek od rolady to ciało obce liniowe. Jeden koniec zaczepia się pod językiem albo w żołądku, a jelita marszczą się na nitce jak firanka na żyłce. Nitka może przeciąć ich ścianę i wywołać zapalenie otrzewnej — to nagły przypadek chirurgiczny.

Objawy pojawiają się po kilku godzinach lub dniach: powtarzające się wymioty, brak apetytu, apatia, bolesny brzuch. Nitki wystającej z pyszczka lub spod ogona nie ciągnij, bo możesz uszkodzić jelito. Zajrzyj kotu pod język i jedź do weterynarza.

Bombki, lampki, świece i olejki

Szklane bombki tłuką się po pierwszym trąceniu łapą, a odłamki kaleczą opuszki. Na dole wieszaj ozdoby z plastiku, filcu lub drewna, a metalowe haczyki zaciśnij szczypcami. Przegryziony kabel lampek to oparzenia w pyszczku, a w ciągu kolejnych godzin także ryzyko obrzęku płuc. Najpierw wyciągnij wtyczkę, dopiero potem dotknij kota, i jedź do weterynarza, nawet gdy wygląda dobrze.

Świeca to przypalone wąsy i ryzyko pożaru. Bardziej podstępne są olejki eteryczne — cynamon, goździk, pomarańcza, sosna, eukaliptus. Kocia wątroba słabo rozkłada fenole i terpeny, więc olejek zlizany z sierści lub wdychany z dyfuzora może wywołać ślinienie, wymioty, chwiejny chód, drżenia i kłopoty z oddychaniem. Nie nakładaj olejków na kota, nie włączaj dyfuzora tam, gdzie przebywa, i nie zostawiaj płynnego potpourri na wierzchu.

Świąteczne jedzenie, które szkodzi kotu

Ze świątecznego stołu kotu najbardziej szkodzą ości i kości, cebula z farszów i sosów, czekolada, alkohol i surowe ciasto drożdżowe.

• Ości z karpia i kości z drobiu — utykają w gardle, a gotowane kości łamią się na ostre odłamki
• Cebula i czosnek — w farszu do pierogów, sosach, śledziu i pasztecie; uszkadzają czerwone krwinki, a koty są na nie wrażliwsze niż psy
• Czekolada i kakao — teobromina i kofeina, najwięcej w gorzkiej czekoladzie
• Surowe ciasto drożdżowe — rośnie w żołądku i fermentuje, wytwarzając alkohol
• Alkohol — grzaniec, nalewki, ciasta nasączone alkoholem
• Rodzynki — w makowcu i kutii; u kotów ryzyko jest słabo poznane, więc lepiej ich unikać
• Tłuste resztki i nabiał — skórka z kaczki, sos, majonez, śmietana; wymioty i biegunka

Kawałek gotowanego indyka bez skóry, kości i przypraw kotu nie zaszkodzi, ale na świątecznym stole takiego mięsa prawie nie ma. Kilka kęsów pasztetu to też wyraźna część dziennych kalorii małego kota, a u kota po kastracji grudniowe dokładki widać potem na wadze — więcej w tekście o karmie dla kota kastrowanego.

Objawy i kiedy natychmiast do weterynarza

Przy kontakcie z lilią, połkniętej nitce, przegryzionym kablu, zjedzonej jemiole lub olejku eterycznym jedziesz od razu, nie czekając na objawy.

Niezależnie od przyczyny nie czekasz, gdy kot wymiotuje wielokrotnie lub z krwią, nie je dłużej niż dobę (kilka dni głodówki grozi stłuszczeniem wątroby), nie oddaje moczu, jest apatyczny, chwieje się, ma drgawki, oddycha z otwartym pyszczkiem albo ma zażółcone dziąsła i białka oczu.

Bezpieczna świąteczna miska dla kota

Zamiast resztek ze stołu daj kotu coś świątecznego z jego własnego menu: karmę z mięsem, którego nie je na co dzień, albo kilka kawałków przysmaku.

Porcja mokrej karmy z innym mięsem niż zwykle jest dla kota atrakcją, a przy tym nie zawiera cebuli, soli ani ości. Przy okazji dostarcza wody, której koty z natury piją mało — dlaczego to ważne, piszemy w tekście dlaczego karma mokra jest niezbędna dla kota.

• Cats Plate mus z gęsi 100 g — według producenta 84% filetu z gęsi plus wątroba i żołądki, bez zbóż; gęś rzadko trafia do kocich karm
• Cats Plate mus z kaczki 100 g — 84% filetu i 11,5% wątroby z kaczki, gładki mus dla kotów, które nie lubią gryźć
• liofilizowane smaczki z królika Pan Zwierz — jeden składnik, 100% mięsa z królika; producent podaje dla kota 2–4 kawałki dziennie

Oba musy mają według producenta 151–161 kcal w słoiku i zawierają żółtko jaja oraz olej z łososia, więc nie nadają się do ścisłej diety eliminacyjnej. Świąteczny mus wlicz do dziennej porcji zamiast dokładać ponad nią — porcję podaje tabela na opakowaniu, a dopasowujesz ją do wagi i kondycji kota. Przysmaki to najwyżej 10% dziennych kalorii. Więcej smaków znajdziesz w dziale karma mokra dla kota, a pojedyncze białka do nagradzania w kategorii przysmaki dla kota.

Trawa dla kota zamiast gwiazdy betlejemskiej

Nie do końca wiadomo, dlaczego koty skubią rośliny, ale wiele z nich po prostu lubi gryźć zieleń. Doniczka z kiełkami owsa, pszenicy lub jęczmienia daje kotu bezpieczną alternatywę i odciąga go od roślin ozdobnych. Nasiona kupisz w sklepie zoologicznym lub ogrodniczym (my trawy nie sprzedajemy); źdźbła nadają się do skubania po tygodniu–dwóch od wysiewu. Sporadyczne wymioty po trawie zwykle nie są powodem do niepokoju, częste — to temat dla weterynarza.

Przeczytaj też: Rośliny trujące i bezpieczne dla kota · Kot w sylwestra

Najczęstsze pytania

Czy gwiazda betlejemska jest trująca dla psa?

Tak, w tym samym łagodnym stopniu co dla kota: ślinienie, wymioty, czasem biegunka. Ciężkie zatrucia są rzadkie; przy uporczywych wymiotach lub braku apetytu skontaktuj się z weterynarzem.

Czy gwiazda betlejemska uczula?

Jej mleczny sok może podrażnić skórę i oczy. Osoby uczulone na lateks mogą reagować silniej, bo gwiazda betlejemska należy do tej samej rodziny co kauczukowiec. Przy przycinaniu używaj rękawiczek.

Czy jemioła jest trująca dla psa?

Tak. Liście i jagody wywołują u psa wymioty, biegunkę i ślinienie, a przy większej ilości zaburzenia pracy serca i osłabienie. Po zjedzeniu jemioły skontaktuj się z weterynarzem.

Pies zjadł igły z choinki — co robić?

Zwykle kończy się na ślinieniu, wymiotach lub luźniejszym stolcu. Obserwuj psa przez 1–2 doby; przy powtarzających się wymiotach, braku apetytu, bolesnym brzuchu lub braku kału jedź do weterynarza.

Kot zjadł lametę — co robić?

Nie ciągnij za widoczny koniec i nie czekaj, aż wyjdzie sama. Sprawdź, czy nitka nie jest owinięta pod językiem, i jedź do weterynarza, nawet jeśli kot dobrze się czuje — wczesna diagnostyka zmniejsza ryzyko rozległej operacji.

Jak odstraszyć kota od choinki?

Fizycznie: mata z wypustkami lub folia aluminiowa wokół stojaka, puste dolne gałęzie i brak mebli, z których kot skacze. Nie używaj sprayów z olejkami eterycznymi. Pomaga też wysoki drapak obok drzewka.

Czy sztuczna choinka jest bezpieczniejsza dla kota?

Częściowo: nie ma żywicy ani wody w stojaku. Plastikowe igły też bywają jednak połykane, a sztuczne drzewko przewraca się tak samo łatwo, więc zasady mocowania i doboru ozdób są te same.

Czy kot może zjeść karpia na Wigilię?

Kawałek gotowanej ryby bez ości, skóry, soli i panierki mu nie zaszkodzi, ale wybranie wszystkich ości z karpia jest trudne. Bezpieczniej podać kotu porcję mokrej karmy.

Podsumowanie

Gwiazda betlejemska jest dla kota i psa trująca, ale łagodnie — zwykle kończy się ślinieniem i wymiotami. Znacznie groźniejsze są lilie, których każda część, pyłek i woda z wazonu mogą uszkodzić kocie nerki, a także jemioła, ostrokrzew i amarylis.

Przy choince większe ryzyko niż igły stanowią lameta i wstążki (ciało obce liniowe), kable lampek, woda w stojaku i przewrócone drzewko. Stabilne mocowanie, zakryty stojak i ozdoby nietłukące na dole rozwiązują większość problemów.

Ze stołu kotu szkodzą ości, kości, cebula, czekolada, alkohol i surowe ciasto drożdżowe. Zamiast resztek podaj mu mokrą karmę dla kota z mięsem, którego nie je na co dzień, w ramach dziennej porcji.