Struwity u psa i kota — dieta, pH moczu i woda

Struwity i szczawiany wapnia to dwa najczęstsze rodzaje kamieni moczowych u psów i kotów, a dieta dla nich działa w przeciwnych kierunkach. Struwity powstają w moczu zasadowym i można je rozpuścić karmą, która zakwasza mocz. Szczawiany powstają w moczu kwaśnym, dietą się ich nie rozpuści, a zakwaszanie może im sprzyjać. Dlatego karmy „na kamienie” nie wybiera się na oko — o rodzaju kamienia decyduje badanie moczu, zdjęcie RTG lub USG, a najpewniej analiza usuniętego złogu. Ten tekst nie zastępuje wizyty u weterynarza; tłumaczy, co oznaczają wyniki i co w żywieniu da się zrobić w domu. Objawy i leczenie opisaliśmy osobno w tekście o kamicy pęcherza u psa.

Struwity i szczawiany — dlaczego rodzaj kamienia zmienia wszystko

Dieta, która rozpuszcza struwity, przy szczawianach nie pomaga, a może nasilać ich tworzenie.

Struwit to fosforan amonowo-magnezowy. Krystalizuje, gdy mocz jest zasadowy i zawiera dużo magnezu, fosforanów i amoniaku. U psów najczęstszą przyczyną jest zakażenie dróg moczowych bakteriami, które rozkładają mocznik do amoniaku (np. gronkowce, Proteus) — to one alkalizują mocz. Dlatego struwity częściej mają suki, u których zakażenia pęcherza zdarzają się częściej. U kotów struwity powstają zwykle w moczu jałowym: decyduje zagęszczenie moczu i jego odczyn.

Szczawian wapnia tworzy się w moczu kwaśnym lub obojętnym, przy dużym wydalaniu wapnia. Częściej dotyczy starszych samców i małych ras (sznaucer miniaturowy, yorkshire terrier, shih tzu, lhasa apso, bichon, szpic miniaturowy), a u kotów — ras perskiej, himalajskiej i burmskiej. Szczawianów nie da się rozpuścić karmą. Usuwa się je zabiegowo (cystotomia, cystoskopia albo wypłukanie drobnych złogów), a dieta ma potem zapobiegać nawrotom.

Oba rodzaje kamieni są widoczne na zdjęciu RTG, więc sam obraz nie przesądza, z czym mamy do czynienia. Weterynarz ocenia prawdopodobieństwo na podstawie pH, kryształów w osadzie, posiewu moczu, wieku, płci i rasy. Pewność daje dopiero analiza laboratoryjna usuniętego lub wydalonego kamienia — jeśli pies czy kot oddał drobny złóg z moczem, zachowaj go do badania.

pH moczu — co znaczy wynik i dlaczego jedno badanie to za mało

pH moczu zmienia się w ciągu dnia, dlatego pojedynczy wynik to punkt odniesienia, a nie diagnoza.

pH opisuje odczyn moczu: poniżej 7 jest kwaśny, powyżej 7 — zasadowy. U psów i kotów orientacyjnie mieści się w przedziale około 6,0–7,5, przy czym zakres referencyjny podaje laboratorium, a wynik interpretuje weterynarz. Po posiłku mocz na kilka godzin staje się bardziej zasadowy, a skład diety przesuwa go w jedną lub drugą stronę. Dlatego mocz pobrany tuż po jedzeniu i mocz poranny mogą dać różne wyniki u tego samego zwierzęcia.

Sam wynik pH nie mówi też, czy są kamienie. Kryształy struwitu w osadzie zdarzają się u zdrowych psów, szczególnie w próbce, która długo stała albo była schłodzona. Znaczenie mają dopiero razem z objawami, ciężarem właściwym moczu, obecnością bakterii i badaniem obrazowym.

Jak pobrać mocz, żeby wynik był wiarygodny

Próbka zmienia się z każdą godziną: bakterie ją alkalizują, a w lodówce wytrącają się kryształy, których w pęcherzu nie było. Dlatego mocz powinien trafić do badania najlepiej w ciągu 30–60 minut od pobrania. Do posiewu weterynarz zwykle pobiera mocz bezpośrednio z pęcherza przez nakłucie (cystocenteza) — to jedyny sposób, żeby wynik nie był zanieczyszczony bakteriami ze skóry.

• Pojemnik — jałowy, z apteki lub od weterynarza; nie słoik po dżemie
• Pies — środkowy strumień moczu na porannym spacerze, pojemnik na chochli lub kijku
• Kot — czysta, pusta kuweta z niewchłaniającym żwirkiem (specjalny granulat lub pocięta folia)
• Czas — do laboratorium w ciągu godziny; nie zostawiaj próbki na noc w lodówce
• Seria — przy leczeniu kamicy weterynarz zleca badania kontrolne, zwykle co kilka tygodni lub miesięcy

Ciemny, gęsty mocz albo krew w moczu to powód do wizyty niezależnie od pH — przyczyny krwiomoczu omawiamy w tekście o krwi w moczu u psa.

Woda — najprostsza rzecz, która działa przy każdym rodzaju kamieni

Im bardziej rozcieńczony mocz, tym trudniej kryształom się łączyć — to działa zarówno przy struwitach, jak i szczawianach.

Kamień powstaje, gdy w moczu jest więcej minerałów, niż jest w stanie rozpuścić. Najprostszym sposobem na obniżenie tego stężenia jest większa ilość wody. Zwierzę, które pije więcej, częściej oddaje mocz, więc kryształy krócej zalegają w pęcherzu. Weterynarz ocenia to po ciężarze właściwym moczu: orientacyjnie celuje się w wartości poniżej ok. 1,020 u psa i poniżej ok. 1,030 u kota, ale docelową liczbę ustala lekarz prowadzący.

Karma sucha ma około 8–10% wody, karma mokra — około 75–80%. Pies zjadający dziennie 400 g karmy mokrej dostaje z nią ponad 300 ml wody, zanim podejdzie do miski. Dlatego karma mokra jest rozsądnym wsparciem przy skłonności do kamicy — możesz ją podawać jako całą dietę albo część posiłków. Wybór znajdziesz w kategoriach karma mokra dla psa i karma mokra w słoikach, a ile wody pies powinien pić w ciągu dnia, liczymy w tekście ile wody powinien pić pies.

• Kilka misek z wodą w różnych miejscach domu, codziennie świeża woda
• Szerokie, płytkie miski dla kota — wiele kotów nie lubi, gdy wąsy dotykają ścianek
• Fontanna — część kotów pije z niej wyraźnie więcej
• Letnia woda dolana do karmy mokrej lub namoczonej suchej
• Częstsze wyjścia psa na siku — mocz nie zalega godzinami w pęcherzu

Magnez, fosfor i białko — co dieta zmienia w moczu

Przy struwitach ogranicza się składniki, z których kamień jest zbudowany; przy szczawianach celem jest mniej wapnia i szczawianów w moczu, a nie zakwaszanie.

Struwit składa się z magnezu, amonu i fosforanu. Dieta rozpuszczająca obniża podaż magnezu i fosforu, ogranicza nadmiar białka (z którego powstaje amon) i zakwasza mocz do odczynu, w którym struwit się rozpuszcza. U kotów, gdzie struwity zwykle są jałowe, rozpuszczanie trwa często 2–4 tygodnie. U psów trwa dłużej, zwykle kilka tygodni do 2–3 miesięcy, i musi iść w parze z leczeniem zakażenia — bez tego bakterie znów alkalizują mocz.

Przy szczawianach dieta nie zakwasza moczu, bo kwaśny odczyn sprzyja ich tworzeniu. Chodzi o rozcieńczenie moczu, umiarkowaną ilość wapnia i białka, unikanie produktów bogatych w szczawiany (szpinak, rabarbar, buraki) i czasem dodatek cytrynianu potasu, który wiąże wapń. U części zwierząt ze szczawianami wykrywa się też podwyższony wapń we krwi, więc weterynarz zleca badanie krwi.

Zwykłe karmy, także dobre jakościowo, nie są projektowane pod kontrolę pH moczu. Nie oznacza to, że szkodzą, ale przy aktywnej kamicy nie zastąpią diety leczniczej. Na własną rękę nie dodawaj też suplementów z wapniem, magnezem ani witaminą C — każdy z nich wpływa na skład moczu.

Karma urinary — co to jest i dlaczego wybiera ją weterynarz

„Urinary” to nie jedna karma, tylko grupa diet o różnym działaniu — dlatego dobiera się ją po badaniu moczu, a nie po nazwie na opakowaniu.

Karmy urinary to diety weterynaryjne, które kontrolują pH moczu, zawartość magnezu, fosforu, wapnia i białka, a często też zwiększają ilość wydalanego moczu. Część z nich służy do rozpuszczania struwitów, część do zapobiegania nawrotom, a część jest przeznaczona dla zwierząt ze szczawianami. Niektóre łączą profilaktykę obu rodzajów kamieni. Pomylenie ich działa na niekorzyść zwierzęcia: dieta zakwaszająca podana przy szczawianach nie pomoże, a może zaszkodzić.

Dieta rozpuszczająca jest przeznaczona na określony czas i pod kontrolą badań. Nie podaje się jej szczeniętom, kociętom, sukom i kotkom w ciąży ani w okresie karmienia, a przy innych chorobach (nerki, serce) weterynarz waży korzyści i ryzyko. Po rozpuszczeniu kamieni zwykle przechodzi się na dietę podtrzymującą albo na zwykłą karmę z większą ilością wody.

Uczciwie: karmy urinary nie mamy w ofercie ani dla psa, ani dla kota. Jeśli weterynarz ją zalecił, trzymaj się jego wskazań i kupuj konkretny produkt, który wskazał. U nas możesz znaleźć inne diety weterynaryjne — w kategoriach karma weterynaryjna dla psa i karma weterynaryjna dla kota — oraz karmy mokre, które zwiększają ilość wody w diecie, gdy lekarz nie zaleca diety urinary albo po zakończeniu leczenia. Przy kamieniach w nerkach postępowanie jest inne niż przy pęcherzu; opisujemy je w tekście o kamicy nerkowej u psa.

Pies a kot — czym różni się problem z pęcherzem

U psa kamica często zaczyna się od zakażenia, u kota najczęstszą przyczyną objawów z pęcherza jest idiopatyczne zapalenie pęcherza, a nie kamienie.

U psów objawy z dróg moczowych — częste siusianie małymi porcjami, parcie, krew w moczu — najczęściej wiążą się z zakażeniem bakteryjnym, a struwity bywają jego skutkiem. Dlatego weterynarz zleca zwykle posiew moczu. Podobne objawy daje samo zapalenie pęcherza u psa, bez kamieni.

U kotów najczęstszą przyczyną takich objawów jest idiopatyczne zapalenie pęcherza (FIC) — stan zapalny bez zakażenia i bez kamieni, który według różnych badań odpowiada za ponad połowę przypadków u młodych i średnich wiekiem kotów. Nasila go stres: przeprowadzka, nowy kot w domu, remont, zmiana kuwety. Czynnikami ryzyka są też otyłość, mała aktywność, życie wyłącznie w domu i dieta oparta tylko na karmie suchej, przy której kot oddaje mniej, bardziej zagęszczonego moczu.

U kotów zmniejsza ryzyko to samo, co pomaga przy kamicy: więcej wody, a w praktyce więcej karmy mokrej (dlaczego kot jej potrzebuje, piszemy w tekście dlaczego karma mokra jest niezbędna w diecie kota), utrzymanie prawidłowej masy ciała, zabawa i przewidywalne otoczenie. Kastracja sprzyja tyciu, więc po zabiegu dieta wymaga korekty — więcej w tekście o karmie dla kota kastrowanego. Karmy mokre dla kotów znajdziesz w kategorii karma mokra dla kota.

Objaw alarmowy: kot nie może oddać moczu

Kocur, który wielokrotnie wchodzi do kuwety, napina się i oddaje kilka kropli albo nic, może mieć zatkaną cewkę moczową czopem z kryształów lub śluzu. To stan zagrożenia życia — w ciągu 24–48 godzin dochodzi do ciężkich zaburzeń elektrolitowych. Wtedy jedziesz do weterynarza od razu, także w nocy, a nie zmieniasz karmy. To samo dotyczy psa, który próbuje oddać mocz i nie może.

Przeczytaj też: Zapalenie pęcherza u kota · Kot nie pije wody

Najczęstsze pytania

Czy struwity u psa można rozpuścić dietą?

Często tak, ale u psa struwity zwykle towarzyszą zakażeniu, więc dieta rozpuszczająca działa w połączeniu z leczeniem infekcji. Rozpuszczanie trwa zwykle od kilku tygodni do 2–3 miesięcy i jest kontrolowane badaniem obrazowym. Jeśli kamienie się nie zmniejszają, weterynarz rozważa inny rodzaj złogu lub zabieg.

Czy szczawiany można rozpuścić karmą?

Nie. Szczawianu wapnia nie da się rozpuścić dietą — usuwa się go zabiegowo, a karma służy potem do ograniczania nawrotów. Dieta przy szczawianach nie powinna mocno zakwaszać moczu.

Co oznacza wysokie pH moczu u psa?

Mocz zasadowy, orientacyjnie powyżej 7–7,5. Może wynikać z zakażenia bakteriami rozkładającymi mocznik, z diety, z tego, że próbkę pobrano po posiłku, albo z tego, że długo stała przed badaniem. Wynik interpretuje weterynarz, zwykle na podstawie kilku badań i posiewu.

Czy kryształy struwitu w moczu to już kamica?

Nie. Kryształy w osadzie moczu zdarzają się u zdrowych zwierząt, zwłaszcza w próbce schłodzonej lub badanej po kilku godzinach. O kamicy mówimy, gdy złogi są widoczne w badaniu RTG lub USG albo gdy zwierzę ma objawy.

Jak długo podaje się karmę urinary?

Dietę rozpuszczającą podaje się przez określony czas, zwykle kilka tygodni do kilku miesięcy, z badaniami kontrolnymi. Potem weterynarz decyduje o diecie podtrzymującej albo powrocie do zwykłej karmy z większą ilością wody. Długość zależy od rodzaju kamienia i wyników.

Czy karma urinary dla kota może być podawana profilaktycznie?

Tylko na zalecenie weterynarza. Diety urinary są projektowane pod konkretny problem, a zakwaszanie moczu u zdrowego kota bez wskazań może sprzyjać szczawianom. Profilaktycznie działają przede wszystkim woda, karma mokra i utrzymanie prawidłowej masy ciała.

Czy pies z kamicą może jeść przysmaki?

Przy diecie rozpuszczającej zwykle tylko te, które dopuści weterynarz, bo każdy dodatek zmienia pH moczu. Po zakończeniu leczenia przysmaki są możliwe w granicach 10% dziennych kalorii; przy szczawianach unika się tych bogatych w szczawiany, jak szpinak czy buraki.

Czy w ofercie czystakarma.pl jest karma urinary?

Nie, karmy urinary nie mamy ani dla psa, ani dla kota. Mamy inne diety weterynaryjne oraz karmy mokre, które mogą wspierać nawodnienie, gdy weterynarz nie zaleca diety urinary lub po zakończeniu leczenia.

Podsumowanie

Struwity i szczawiany wymagają odwrotnego podejścia: struwity rozpuszcza się dietą zakwaszającą i ograniczającą magnez oraz fosfor, szczawianów dieta nie rozpuści, a nadmierne zakwaszanie może im sprzyjać. Dlatego rodzaj kamienia ustala weterynarz, zanim zmienisz karmę.

pH moczu to wynik zmienny w ciągu dnia; liczy się seria badań ze świeżej próbki, oceniona razem z ciężarem właściwym, osadem, posiewem i badaniem obrazowym. Przy każdym rodzaju kamieni pomaga większa ilość wody — w praktyce karma mokra, kilka misek i częstsze wyjścia.

Karmy urinary nie mamy w ofercie; jeśli weterynarz ją zalecił, stosuj wskazany produkt. Jako wsparcie nawodnienia sprawdzą się karmy z kategorii karma mokra dla psa i karma mokra dla kota. Kot, który nie może oddać moczu, wymaga pilnej pomocy weterynaryjnej.