Zapalenie ucha u psa — objawy, przyczyny i leczenie

Zapalenie ucha u psa (otitis externa) objawia się intensywnym drapaniem ucha, trzepaniem i przechylaniem głowy, nieprzyjemnym zapachem oraz ciemną lub ropną wydzieliną, a ucho bywa zaczerwienione, gorące i bolesne. To jedna z najczęstszych przyczyn wizyt u weterynarza, zwłaszcza u ras z wiszącymi uszami. Kluczowe jest to, że zapalenie ucha prawie nigdy nie jest problemem „samym w sobie" — najczęściej to objaw wtórny, a najważniejszym tłem są alergie (pokarmowe i środowiskowe). Drożdżaki i bakterie zwykle tylko wykorzystują zmienione, wilgotne środowisko przewodu słuchowego. Dlatego leczenie dobiera weterynarz po badaniu otoskopowym i cytologii wydzieliny, a przy nawrotach szuka się choroby podstawowej. Poniżej: pełna lista objawów, tabela kolorów wydzieliny, przyczyny, rasy ryzyka, diagnostyka, leczenie i profilaktyka.

Nawracające zapalenie uszu bywa pierwszym objawem alergii, także pokarmowej. Jeśli weterynarz ją podejrzewa, zaleci dietę eliminacyjną, a karmy, które się do niej nadają, znajdziesz w kategorii karma dla psa alergika.

Objawy zapalenia ucha u psa

Najbardziej charakterystyczne objawy to trzepanie głową, intensywne drapanie ucha, nieprzyjemny zapach oraz zmieniona wydzielina — ciemna, żółtawa lub ropna.

Pies z bolącym uchem przechyla głowę na stronę chorego ucha, pociera nim o meble i dywan, a przy próbie dotknięcia małżowiny piszczy, warczy lub ucieka. Wewnętrzna strona ucha bywa zaczerwieniona, obrzęknięta i wyraźnie cieplejsza. Przy przewlekłym stanie skóra przewodu grubieje i ciemnieje, a otwór słuchowy się zwęża. Silne, długotrwałe trzepanie głową może dodatkowo doprowadzić do pęknięcia naczynia w małżowinie i powstania krwiaka małżowiny u psa — miękkiego, „poduszkowatego" obrzęku ucha, który wymaga osobnego leczenia.

Sporo o możliwej przyczynie mówi już sam wygląd wydzieliny. To tylko wskazówka orientacyjna — pewne rozpoznanie daje dopiero badanie mikroskopowe — ale warto ją znać, bo pomaga opisać problem weterynarzowi:

Sygnałem alarmowym są też objawy sugerujące zajęcie ucha środkowego lub wewnętrznego: utrzymujące się przechylenie głowy, zaburzenia równowagi, chodzenie w kółko, opadanie powieki czy pogorszenie słuchu. Przewlekłe, nieleczone zapalenia mogą trwale uszkodzić przewód słuchowy i przyczynić się do głuchoty u psa. Z takimi objawami nie czekaj — to wskazanie do szybkiej wizyty.

Przyczyny — alergia to tło numer jeden

Zapalenie ucha u psa jest niemal zawsze wtórne, a najczęstszą przyczyną pierwotną — zwłaszcza nawracających zapaleń obu uszu — są alergie: pokarmowa i atopowa (środowiskowa).

Skóra przewodu słuchowego to przedłużenie skóry całego ciała. U psa z alergią jest przewlekle podrażniona, przegrzana i produkuje więcej woskowiny — a to idealne warunki dla drożdżaków z rodzaju Malassezia i bakterii, które normalnie w małych ilościach bytują w uchu i nie szkodzą. Dlatego drożdżyca czy zakażenie bakteryjne to zwykle skutek, nie pierwotna przyczyna. U wielu psów nawracające zapalenie uszu jest wręcz pierwszym i jedynym widocznym objawem alergii pokarmowej lub atopowego zapalenia skóry.

Pozostałe częste przyczyny i czynniki sprzyjające to: wilgoć zalegająca w przewodzie po kąpieli lub pływaniu, ciało obce (klasycznie kłos trawy latem — zwykle nagły, silny ból jednego ucha), świerzbowiec uszny, nadmierne zarośnięcie przewodu włosem, polipy i guzy przewodu słuchowego, choroby hormonalne (np. niedoczynność tarczycy) oraz łojotok. Osobną grupą czynników jest sama budowa ucha — długie, wiszące małżowiny i wąskie, owłosione przewody ograniczają wentylację i zatrzymują wilgoć.

Rasy ryzyka — kto choruje najczęściej

Najbardziej narażone są rasy z wiszącymi uszami, owłosionymi przewodami słuchowymi, skłonnościami alergicznymi oraz psy często pływające.

Predyspozycja rasowa nie oznacza, że choroba musi się pojawić — oznacza tylko, że u tych psów kontrola uszu i profilaktyka powinny być częstsze. U psa stojącouchego bez skłonności alergicznych zdrowe ucho potrafi latami nie wymagać żadnego czyszczenia.

Diagnostyka: otoskopia i cytologia

Podstawą rozpoznania jest badanie otoskopem oraz cytologia — ocena wymazu z ucha pod mikroskopem, która pokazuje, czy w przewodzie dominują drożdżaki, bakterie, czy pasożyty.

Otoskopia pozwala obejrzeć cały przewód słuchowy: ocenić stopień zaczerwienienia i obrzęku, wykryć ciało obce, polip lub guz oraz sprawdzić, czy błona bębenkowa jest cała — to kluczowe, bo przy jej perforacji część preparatów do uszu jest przeciwwskazana. Cytologia z kolei decyduje o doborze leku: inaczej leczy się drożdżaki u psa, inaczej zakażenie bakteryjne. Przy ropnych, opornych i nawracających zakażeniach weterynarz może dodatkowo zlecić posiew z antybiogramem, a przy podejrzeniu zapalenia ucha środkowego — diagnostykę obrazową. U bardzo bolesnych psów badanie i dokładne oczyszczenie ucha wykonuje się czasem w sedacji.

Jeśli zapalenia nawracają lub dotyczą obu uszu, diagnostyka nie kończy się na uchu — obejmuje szukanie choroby podstawowej: próbę z dietą eliminacyjną w kierunku alergii pokarmowej, diagnostykę atopii, a czasem badania hormonalne. Bez tego kroku leczy się wyłącznie skutki.

Leczenie zapalenia ucha u psa

Leczenie zawsze dobiera weterynarz na podstawie wyniku cytologii — zwykle jest to profesjonalne oczyszczenie ucha oraz krople przeciwzapalne, przeciwgrzybicze lub przeciwbakteryjne, a przy tle alergicznym równolegle terapia alergii.

Standardowy schemat wygląda tak: najpierw dokładne oczyszczenie przewodu z wydzieliny (lek nie zadziała, gdy nie ma kontaktu ze skórą), potem preparat dopasowany do patogenu i kontrola po zakończeniu terapii — najlepiej z powtórną cytologią, bo ustąpienie objawów nie zawsze oznacza wyleczenie. Przerwanie leczenia „bo ucho już ładnie wygląda" to jedna z najczęstszych przyczyn szybkich nawrotów i narastania oporności bakterii. Przy podłożu alergicznym weterynarz wdraża dodatkowo dietę eliminacyjną (np. monobiałkową z nowym źródłem białka lub hydrolizowaną) albo leczenie przeciwświądowe atopii. W zaawansowanych, przewlekłych przypadkach z trwale zarośniętym przewodem jedynym rozwiązaniem bywa zabieg chirurgiczny.

Czego nie robić: nie czyść ucha patyczkami higienicznymi — wpychają wydzielinę w głąb przewodu i mogą uszkodzić błonę bębenkową. Nie wlewaj do ucha ludzkich kropli, wody utlenionej, spirytusu ani „sprawdzonych" domowych mikstur — część z nich jest szkodliwa dla ucha, zwłaszcza przy uszkodzonej błonie bębenkowej. Nie podawaj też psu na własną rękę żadnych leków. Samodzielne leczenie maskuje obraz choroby i utrudnia diagnostykę.

Pielęgnacja uszu i profilaktyka nawrotów

Podstawą profilaktyki jest regularna kontrola uszu, osuszanie po kontakcie z wodą i czyszczenie wyłącznie preparatem przeznaczonym dla psów — a przy nawrotach zawsze szukanie alergii jako przyczyny.

• Zaglądaj do uszu raz w tygodniu — zdrowe ucho jest bladoróżowe, bez zapachu i z niewielką ilością woskowiny
• Czyść tylko w razie potrzeby — płynem do uszu dla psów: wlej preparat, wymasuj podstawę ucha, pozwól psu wytrzepać, a widoczną część małżowiny przetrzyj wacikiem (krok po kroku: jak czyścić uszy psu)
• Osuszaj uszy po kąpieli i pływaniu — wilgoć to najprostszy do wyeliminowania czynnik ryzyka
• Nie czyść „na zapas" zdrowych uszu — zbyt częste czyszczenie podrażnia przewód i samo może wywołać stan zapalny
• Latem po spacerach sprawdzaj uszy — kłosy traw to częste ciała obce; im szybciej usunięte, tym mniejsze szkody
• Nawroty = szukaj przyczyny — jeśli zapalenie wraca mimo leczenia, poproś o diagnostykę alergii, nie o kolejne krople

Warto to podkreślić raz jeszcze: nawracające zapalenie uszu to w praktyce najczęściej objaw alergii. Jeśli Twój pies ma trzeci czy czwarty epizod w roku, dokładanie kolejnych kropli bez diagnostyki przyczyny to walka z objawami. Konsekwentnie prowadzona pod okiem weterynarza próba diety eliminacyjnej (6–8 tygodni) często rozwiązuje problem u psów z alergią pokarmową, a u atopików kontrolę daje odpowiednio dobrane leczenie przeciwświądowe.

Najczęstsze pytania

Podsumowanie

Zapalenie ucha u psa rozpoznasz po trzepaniu i przechylaniu głowy, drapaniu ucha, nieprzyjemnym zapachu i zmienionej wydzielinie — jej kolor (brązowa mazista, żółto-zielona ropna, czarna „fusowata") podpowiada możliwą przyczynę, ale pewność daje dopiero otoskopia i cytologia u weterynarza. Choroba jest niemal zawsze wtórna: najczęstszym tłem są alergie, a drożdżaki i bakterie tylko wykorzystują zmienione środowisko przewodu. Ryzyko podnoszą wiszące uszy, owłosione przewody i częsty kontakt z wodą.

Leczenie dobiera weterynarz do wyniku badania — to oczyszczenie ucha, właściwe krople i terapia choroby podstawowej, doprowadzone do końca i skontrolowane. W domu nie używaj patyczków higienicznych, ludzkich kropli ani domowych mikstur. Profilaktyka jest prosta: cotygodniowa kontrola, osuszanie po wodzie, czyszczenie tylko w razie potrzeby preparatem dla psów. A jeśli zapalenia nawracają — nie szukaj mocniejszych kropli, tylko przyczyny, najczęściej alergii.